ვენეციის კომისიამ უკრაინის მოსამართლეების უმაღლესი კვალიფიკაციური კომისიის შერჩევის შესახებ სასწრაფო დასკვნა გამოაქვეყნა
ვენეციის კომისიამ და ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა და სამართლის უზენაესობის გენერალურმა დირექტორატმა 25 სექტემბერს სასწრაფო ერთობლივი დასკვნა გამოაქვეყნეს მოსამართლეების უმაღლესი კვალიფიკაციური კომისიის (ВККС) და მართლლსაჯაროების უზენაესი საბჭოს წევრების შერჩევის შესახებ მთავრობის საკანონმდებლო პროექტ №16018-1-ზე. კომისიამ გააფრთხილა, რომ არსებული პროექტი უკრაინის ევროინტეგრაციის ვალდებულებათა „ფორმას ინარჩუნებს, მაგრამ არა არსს“ ВККС-ის მიმდინარე შემადგენლობის უფლებამოსილების 2027 წლის ივნისში ვადის გასვლამდე.
მთავარი მომენტები
- 2027 წლის ივნისში მოსამართლეების უმაღლესი კვალიფიკაციური კომისიის თითქმის მთლიანი შემადგენლობის უფლებამოსილება იწურება.
- 2026 წლის სექტემბრის ბოლოსთვის უკრაინას ჯერ კიდევ არ აქვს კანონი ВККС-ის ახალი წევრების შერჩევის დასაწყებად.
- 25 სექტემბერს ვენეციის კომისიამ მთავრობის საკანონმდებლო პროექტ №16018-1-ზე სასწრაფო დასკვნა გამოაქვეყნა.
- ვენეციის კომისიის შეფასებით, პროექტი „ფორმას ინარჩუნებს, მაგრამ არა არსს“ უკრაინის ევროინტეგრაციის ვალდებულებებთან მიმართებით.
- კომისიამ მხარი დაუჭირა ВККС-ის 2027 წელს განახლების მინეტებას საკონკურსო კომისიისთვის, რომელშიც კვლავ საერთაშორისო წევრები შევლენ.
- EU-მ რეფორმა Ukraine Facility-ის გეგმაში ჩართო — კანონის მიღებას დაახლოებით 130 მილიონი ევროს მოცულობის დაფინანსება უკავშირდება.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ახალი ВККС-ის შერჩევის კანონის არარსებობის პირობებში, 2027 წლის ივნისში კომისიის მიმდინარე შემადგენლობის უფლებამოსილების ვადა იწურება და მისი განახლება შეუძლებელი ხდება, რაც სასამართლო რეფორმის შეჩერების საფრთხეს ქმნის. სასამართლო რეფორმა უკრაინის EU-ში გაწევრიანების წინაპირობაა, ხოლო საერთაშორისო ექსპერტების საკონკურსო კომისიაში დაბრუნება EU-მ პრიორიტეტულ რეფორმად მიიჩნია კაჩკა-კოსის გეგმის ფარგლებში. ამ რეფორმის შესრულება დაკავშირებულია დაახლოებით 130 მილიონი ევროს დაფინანსებასთან Ukraine Facility-ის პროგრამის ფარგლებში. ვენეციის კომისიამ პირდაპირ გააკრიტიკა კანონმდებლობის პროცესი, რაც პროექტის ამჟამინდელი სახით მიღების შესაძლებლობას ეჭვქვეშ აყენებს.
რა მოხდა
2026 წლის 25 სექტემბერს ვენეციის კომისიამ და ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა და სამართლის უზენაესობის გენერალურმა დირექტორატმა გამოაქვეყნეს სასწრაფო ერთობლივი დასკვნა მოსამართლეების უმაღლესი კვალიფიკაციური კომისიის (ВККС) და მართლლსაჯაროების უზენაესი საბჭოს წევრების შერჩევის შესახებ უკრაინის მთავრობის საკანონმდებლო პროექტ №16018-1-ზე. კომისიამ დააფიქსირა, რომ პროექტი ფორმას ინარჩუნებს, მაგრამ არა არსს უკრაინის ევროინტეგრაციის ვალდებულებებთან მიმართებით, ხოლო ВККС-ის თითქმის მთლიანი შემადგენლობის უფლებამოსილება 2027 წლის ივნისში იწურება. ვენეციის კომისიამ მხარი დაუჭირა ძირითად ელემენტს — ВККС-ის განახლების მინეტებას საკონკურსო კომისიისთვის, რომელშიც საერთაშორისო ექსპერტები კვლავ იქნებიან ჩართული, და აღნიშნა, რომ მათი ჩართვა სუვერენიტეტს არ არღვევს და ყველა საჭირო დამცავი მექანიზმი უკრაინის კანონმდებლობაში უკვე არსებობს. კომისიამ ასევე მიუთითა, რომ საკანონმდებლო პროცესი არ შეესაბამება სათანადო კანონმდებლობის სტანდარტებს და რომ სასწრაფოდ არ ხსნის საზოგადოებასთან კონსულტაციების ვალდებულებას.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინული მედია საკითხს წარმოაჩენს EU-სა და ვენეციის კომისიის ზეწოლის პრიზმით, რათა უკრაინა 2025 წლამდე არსებულ მექანიზმს დაუბრუნდეს. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ВККС-ის მანდატის 2027 წლის ივნისში ვადის გასვლით შექმნილ სასწრაფო ვითარებას და Ukraine Facility-ის ფარგლებში ფინანსურ რისკებს. გარდა ამისა, ხაზგასასმელია ვენეციის კომისიის მიერ პროცედურული კრიტიკა — პროექტი ევროპის საბჭოსთვის გაიგზავნა წინასწარი საზოგადოებრივი და პარლამენტური კონსულტაციების გარეშე — რაც უკრაინის საკანონმდებლო ჩავარდნების ფართო სურათის ნაწილად წარმოჩინდება.
კონტექსტი
მოქმედი კანონმდებლობით, ВККС-ის მომავალი შემადგენლობა ექსკლუზიურად ეროვნული ორგანოების მიერ ფორმირდება, საერთაშორისო ექსპერტების გარეშე. 2023 წელს ВККС-ის მიმდინარე შემადგენლობის შერჩევა ჩატარდა პირველი საკონკურსო კომისიის მიერ, რომელიც ექვსი წევრისგან შედგებოდა: სამი მოსამართლე ან პენსიონერ მოსამართლე მოსამართლეთა საბჭოდან და სამი საერთაშორისო ორგანიზაციების ექსპერტი. ამ კომისიის უფლებამოსილება 2025 წლის 1 ივნისს ვადაგასდებული გახდა. 2025 წლის 18 ივნისს ვერხოვნა რადის ანტიკორუფციული კომიტეტის თავმჯდომარემ ანასტასია რადინამ და სხვა დეპუტატებმა დაარეგისტრირეს საკანონმდებლო პროექტი №13382 საერთაშორისო ექსპერტების მონაწილეობის გაგრძელების შესახებ, თუმცა ვერხოვნა რადამ ეს პროექტი არასოდეს განიხილა. დაახლოებით 90-მა სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციამ მოუწოდა საერთაშორისო ექსპერტების საკონკურსო კომისიებში შენარჩუნებისკენ. მთავრობის პროექტი ვენეციის კომისიას 2026 წლის 10 ივლისს გაუგზავნა ყოფილმა ვიცე-პრემიერ მინისტრმა ტარას კაჩკამ წინასწარი საზოგადოებრივი და პარლამენტური კონსულტაციების გარეშე, EU-ს პრიორიტეტზე შვიდი თვის განმავლობაში უმოქმედობის შემდეგ.