პოლონეთი სთავაზობს აშშ-ს Patriot-ის რაკეტების წარმოების განთავსებას თავის ტერიტორიაზე, თუ უკრაინას მიეცემა შესაბამისი ლიცენზია
პოლონეთის თავდაცვის მინისტრის მოადგილემ მაგდალენა სობკუვიაკ-ჩარნეცკამ TVN24-ის ეთერში განაცხადა, რომ პოლონეთი მზადაა საკუთარ ტერიტორიაზე განათავსოს ამერიკული Patriot-ის სისტემებისთვის განკუთვნილი რაკეტა-გამანადგურებლების წარმოება, თუ აშშ უკრაინას შესაბამის ლიცენზიას მისცემს. პოლონეთი თავის ტერიტორიას „უსაფრთხო ტერიტორიად“ მიიჩნევს. წინადადება გახდა პასუხი ზელენსკის 25 სექტემბრის განცხადებაზე, რომ ტრამპმა „საბოლოო გადაწყვეტილება“ მიიღო უკრაინისთვის წარმოების ლიცენზიების გადაცემის შესახებ. პარალელურად, პოლონეთი აშშ-სთან მოლაპარაკებებს აწარმოებს მუდმივი ამერიკული სამხედრო ბაზის განთავსების თაობაზე.
მთავარი მომენტები
- პოლონეთმა Patriot-ის რაკეტების წარმოების განთავსება შესთავაზა საკუთარ ტერიტორიაზე იმ პირობით, რომ აშშ უკრაინას მიეცემა შესაბამისი ლიცენზია
- წინადადება გააკეთა პოლონეთის თავდაცვის მინისტრის მოადგილემ მაგდალენა სობკუვიაკ-ჩარნეცკამ TVN24-ის ეთერში (რეპორტაჟი RMF24-ით)
- სობკუვიაკ-ჩარნეცკამ პოლონეთის ტერიტორია „უსაფრთხო ტერიტორიად“ დაასახელა ომის პირობებში
- პოლონეთის საკუთარი სერვისული ცენტრისა და მოგვიანებით Patriot-ის წარმოების ლიცენზიის პროცესი, სობკუვიაკ-ჩარნეცკას თქმით, დამოუკიდებელია უკრაინისთვის ლიცენზიის საკითხისგან
- 25 სექტემბერს ზელენსკიმ განაცხადა, რომ ტრამპმა „საბოლოო გადაწყვეტილება“ მიიღო უკრაინისთვის Patriot-ის რაკეტების წარმოების ლიცენზიების გადაცემის შესახებ
- პოლონეთი აშშ-სთან მოლაპარაკებებს აწარმოებს მუდმივი ამერიკული სამხედრო ბაზის შექმნის თაობაზე, ორი შესაძლო ლოკაციით დასავლეთ პოლონეთში, ≈5 000 ამერიკელი სამხედრო და მათი ოჯახის წევრებისთვის
- აშშ-ის საბოლოო გადაწყვეტილება ბაზის შესახებ მოსალოდნელია ევროპაში ამერიკული სამხედრო ყოფნის მიმოხილვის დასრულების შემდეგ — ანგარიში პიტ ჰეგსეთს 1 ნოემბერს, დონალდ ტრამპს კი 1 დეკემბერს უნდა წარედგინოს
რატომ არის მნიშვნელოვანი
პოლონეთი ცდილობს, თავი მოახდინოს როგორც მგრძნობიარე დასავლური საჰაერო თავდაცვის ტექნოლოგიის შესაძლო საწარმოო ცენტრად, რაც მნიშვნელოვანი ზემოქმედებით ხასიათდება ევროპის თავდაცვის სამრეწვრო შესაძლებლობებზე და უკრაინის საჰაერო თავდაცვის მომარაგებაზე. წინადადება პირდაპირ ეხმიანება აშშ-უკრაინის მიმდინარე მოლაპარაკებებს Patriot-ის წარმოების ლიცენზიის შესახებ — პოლიტიკურად მგრძნობიარე ტექნოლოგიების გადაცემის გადაწყვეტილებას. პარალელურად, პოლონეთი მოლაპარაკებებს აწარმოებს მუდმივი ამერიკული სამხედრო ბაზის განთავსების თაობაზე თავის ტერიტორიაზე, რაც თავდაცვის-სამრეწვრო თანამშრომლობას აკავშირებს ფართო აშშ-პოლონეთის უსაფრთხოების ურთიერთობებთან. ფონზე ზელენსკის „საბოლოო გადაწყვეტილების" პუბლიკური ჩარჩოებისა და ტრამპის ხილული მერყეობისა, მესამე ქვეყნის შეთავაზება ცოცხალი ფაქტორია მოლაპარაკებებში.
რა მოხდა
პოლონეთის თავდაცვის მინისტრის მოადგილემ მაგდალენა სობკუვიაკ-ჩარნეცკამ TVN24-ის ეთერში განაცხადა, რომ პოლონეთმა აშშ-ს შესთავაზა Patriot-ის საჰაერო თავდაცვის სისტემებისთვის განკუთვნილი რაკეტა-გამანადგურებლების წარმოების განთავსება საკუთარ ტერიტორიაზე იმ შემთხვევაში, თუ აშშ უკრაინას შესაბამის ლიცენზიას მიანიჭებს. მისი თქმით, პოლონეთის ტერიტორია უკრაინასთან შედარებით „უსაფრთხო ტერიტორიაა". მან ასევე აღნიშნა, რომ პოლონეთის საკუთარი პარალელური პროცესი Patriot-ის სერვისული ცენტრისა და შემდგომში წარმოების ლიცენზიის მისაღებად დამოუკიდებელია, და რომ ვაშინგტონში მისმა საუბარმა დაადასტურა, რომ უკრაინისთვის ლიცენზიის მინიჭება არ გააუქმებს პოლონეთის შეთანხმებას.
წინადადება გახდა პასუხი უკრაინის პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკის 25 სექტემბრის განცხადებაზე, რომ აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა „საბოლოო გადაწყვეტილება" მიიღო უკრაინისთვის Patriot-ის რაკეტების წარმოების ლიცენზიების გადაცემის შესახებ. 26 სექტემბერს ტრამპმა უარი განაცხადა კითხვაზე პასუხის გაცემაზე, აქვს თუ არა უკრაინას უფლება ამ რაკეტების წარმოებისა.
პარალელურად, პოლონეთი აშშ-სთან მოლაპარაკებებს აწარმოებს მუდმივი ამერიკული სამხედრო ბაზის განთავსების თაობაზე. ვარშავა განიხილავს ორ შესაძლო ლოკაციას დასავლეთ პოლონეთში, სადაც დაახლოებით 5 000 ამერიკელი სამხედრო პერსონალი და მათი ოჯახის წევრები განთავსდებიან. პოლონეთის ჩინოვნიკის თქმით, აშშ-ის საბოლოო გადაწყვეტილება მოსალოდნელია ევროპაში ამერიკული სამხედრო ყოფნის მიმოხილვის დასრულების შემდეგ; ანგარიში აშშ-ის თავდაცვის მდივან პიტ ჰეგსეთს 1 ნოემბერს, ხოლო პრეზიდენტ დონალდ ტრამპს 1 დეკემბერს წარედგინება. პოლონეთი ასევე სპეციალურ კანონს ამზადებს აშშ-ის სამხედრო ბაზის მშენებლობის დაჩქარებისთვის.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
მოწოდებული ყველა წყარო უკრაინულენოვანი გამოცემაა, რომლებიც ისტორიას ერთგვაროვნად უკრაინის ინტერესების ფოკუსით აშუქებენ: მიიღებს თუ არა უკრაინა Patriot-ის წარმოების ლიცენზიას და რაკეტებს. სათაურები და მასალები წინა პლანზე წამოწევენ ზელენსკის 25 სექტემბრის განცხადებას ტრამპის „საბოლოო გადაწყვეტილების" შესახებ და პოლონეთის შეთავაზებას უკრაინული დიპლომატიური წარმატების საპასუხოდ წარმოაჩენენ. განმეორებადი კონტექსტური შენიშვნები ხაზს უსვამს უკრაინის კრიტიკულ საჰაერო თავდაცვის დეფიციტს და წარმოების შესაძლებლობის მიღების სასწრაფოობას, პოლონეთის შეთავაზებას კი უკრაინისთვის უსაფრთხოების რისკების კუთხით აფასებენ, პოლონეთისათვის კი არა. მასალები ხაზგასასმელად აღნიშნავს, რომ პოლონეთის საკუთარი პარალელური ლიცენზიის პროცესი არ გაუქმდება უკრაინისთვის ლიცენზიის მინიჭებით — სიგნალი, რომ უკრაინის მოგებები ნულოვანი ჯამის თამაში არ არის.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები ვერ თანხმდებიან პოლონეთის მინისტრის მოადგილის TVN24-ის ინტერვიუს თარიღზე — 26 სექტემბერი თუ 27 სექტემბერი (LIGA.net და НВ). გარდა ამისა, მისი სახელი სხვადასხვა ფორმით არის მოცემული (Magdalena Sobków-Czarniecka, Sobkowiak-Czarniecka, Sobkowiak-Czarnecka, Małgorzata Sobczyk-Czarniawska) Бабель-ს, ZN.UA-ს, Укрінформ-ის, LIGA.net-ის, Суспільне Новини-ს, Радіо Свобода-ს, ЛІГА.net LB.ua-ს, НВ-ს, Forbes Ukraine-ის და hromadske-ს მასალებში. მთავარი უთანხმოება ეხება იმას, აქვს თუ არა უკრაინას ნამდვილად მიღებული Patriot-ის წარმოების ლიცენზია: ზელენსკიმ 25 სექტემბერს განაცხადა, რომ ტრამპმა „საბოლოო გადაწყვეტილება" მიიღო; 26 სექტემბერს ტრამპმა უარი განაცხადა ამის დადასტურებაზე; ადრეც მოყვა მსგავსი პერიპეტიები — 8 ივლისს ანკარის ნატოს სამიტზე დადებითი განცხადებიდან 31 ივლისის უარყოფამდე.
კონტექსტი
2025 წლის გაზაფხულზე პოლონეთმა აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტისგან წინასწარი თანხმობა მიიღო საკუთარ ქარხნებში Patriot-ის რაკეტების წარმოების უფლებაზე. 2025 წლის ივლისში ვარშავამ აშშ-ს Patriot-ის გამანადგურებლების წარმოებისთვის უკრაინასთან „სამკუთხედის" ფორმატის თანამშრომლობა შესთავაზა. 2024 წლის ივლისში ზელენსკიმ განაცხადა, რომ მან და ტრამპმა Patriot-ის რაკეტების უკრაინაში წარმოების საკითხი „პოლიტიკურად" გადაჭრეს; 2025 წლის მაისის ბოლოს ზელენსკიმ ტრამპს და აშშ-ის კონგრესს სასწრაფო წერილი გაუგზავნა საჰაერო თავდაცვის საშუალებების კრიტიკული დეფიციტის შესახებ და პირდაპირ ითხოვა ამ რაკეტების წარმოების ნებართვა. 2025 წლის აგვისტოში პოლონეთის ჩინოვნიკებმა განაცხადეს, რომ ომის პირობებში უკრაინაში Patriot-ის გამანადგურებლების წარმოება ამჟამად შეუძლებელია. 2025 წლის ივლისში ანკარის ნატოს სამიტზე ტრამპმა თქვა, რომ აშშ-მა შეიძლება უკრაინას Patriot-ის წარმოების ლიცენზია მისცეს; შემდეგ ჩანდა, რომ ამ პოზიციას უკან იხმობდა და მოგვიანებით რამდენჯერმეც გააკეთა ორაზროვანი ან პირობითი განცხადებები. Суспільне-ს ცნობით, პრეზიდენტის ოფისის წყაროებზე დაყრდნობით, მიმდინარე მოლაპარაკებები ეხება PAC-2 და უფრო ახალ PAC-3 რაკეტებს.