რუსეთი დასავლურ ტექნოლოგიებს იყენებს უცხოელების ვერბულობისთვის უკრაინის წინააღმდეგ ომში — Politico-ს გამოძიება
Politico-მ გამოაქვეყნა ორგანიზაცია Code for Africa-ს ანგარიშზე დაფუძნებული გამოძიება, რომელშიც ნათქვამია, რომ რუსეთთან დაკავშირებული ქსელი Meta-სა და Google-ის რეკლამისა და თვალთვალის ტექნოლოგიებით ახალგაზრდა მამაკაცებს ეძებს აფრიკაში, აზიასა და ბელარუსში უკრაინის წინააღმდეგ საბრძოლველად. კვლევამ გამოავლინა 89 ვებსაიტი, 7 სოციალური მედიის ანგარიში და 39 მესენჯერ-ანგარიში ან არხი; Meta-მ უკვე წაშალა 300-ზე მეტი რეკლამური კამპანია, Google-მ კი გამოძიების ზოგიერთი მტკიცება უარყო.
მთავარი მომენტები
- Code for Africa-ს ანგარიშზე დაყრდნობით Politico-მ დაადგინა, რომ რუსული ქსელი Meta-სა და Google-ის ტექნოლოგიებს იყენებს პოტენციური რეკრუტების მოსაძიებლად.
- გამოვლინდა 89 ვებსაიტი, 7 სოციალური მედიის ანგარიში (მათ შორის Facebook-ზე) და 39 მესენჯერ-ანგარიში ან არხი; ახალი რესურსები ყოველდღიურად ჩნდება.
- სამიზნე აუდიტორიაა უმუშეობის ან არასტაბილური დასაქმების მქონე ახალგაზრდა მამაკაცები აფრიკიდან, აზიიდან და ბელარუსიდან.
- ერთ-ერთ რეკლამაში ნათქვამი იყო „გლობალური კასტინგი" ფილმისთვის — გერმანიაში რეგისტრირებულ Facebook-გვერდზე განთავსებული AI-მიერ შექმნილი სურათით, ტექსტით „გადაღება 2025 წელს".
- რეკლამა „IRC Russian Bear"-ის დაფინანსებული სლოგანით „შენი ცხოვრების შეცვლის შანსი" გვპირდებოდა 15 000 დოლარს კონტრაქტის ხელმოწერისას და 3 000 დოლარს ყოველთვიურად.
- ძირითადი ბრენდი ჰოსტინგდებოდა ამსტერდამის სერვერზე; ვებსაიტები შექმნილი იყო აშშ-ისა და შვედეთის კომპანიების AI-ინსტრუმენტებით, ხოლო ავსტრიული კომპანიის პროგრამული უზრუნველყოფა აგროვებდა პირად მონაცემებს რუსეთში გადაცემამდე.
- Google-ის AI-მიერ შექმნილი ძიების შეჯამებები რისკის შესახებ გაფრთხილებებს ევროკავშირის ენებზე თვალსაჩინოდ აჩვენებდა, სხვა ენებზე კი გაცილებით დაბლა; Google-ის EMEA-ს წარმომადგენელმა ალექს მაკფილიპსმა ეს მტკიცება გაასაჩიმრა.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
გამოძიება ფართომასშტაბიან, მიმდინარე ონლაინ-ოპერაციას ასახავს, რომელშიც რუსეთი დასავლურ ტექნოლოგიურ პლატფორმებს იყენებს სამხედრო რეკრუტირებისთვის. შეთავაზებები, რომლებიც ბევრად აღემატება ადგილობრივ ანაზღაურებას, სამიზნე ჯგუფებს — ღარიბ ბაზრებზე მცხოვრებ ახალგაზრდა მამაკაცებს — ტრეფიკინგისა და ექსპლუატაციის რისკებს უქმნის. ამავე დროს, პლატფორმების ზედამხედველობაში ხარვეზები თვალნათელია: ბევრი საიტი არც კი ცდილობს საქმიანობის დამალვას, მაგრამ მაინც მოქმედებს, ხოლო AI-მიერ შექმნილი ძიების შეჯამებები ენის მიხედვით სხვადასხვაგვარობით გასცემს გაფრთხილებებს. სტრატეგიულად, ეს სტრატეგია რუსეთს ახალი მობილიზაციის ტალღებისა და შიდა სოციალური დაძაბულობის თავიდან აცილების საშუალებას აძლევს, რის გამოც უკვე დიპლომატიური რეაგირება მოყვა კენიისა და სამხრეთ აფრიკის მხრიდან.
რა მოხდა
Politico-მ გამოაქვეყნა გამოძიება, რომელიც აფრიკული ციფრული დემოკრატიის ლაბორატორიების ქსელის Code for Africa-ს ანგარიშს ეყრდნობა. ანგარიშმა დაადგინა, რომ რუსეთთან დაკავშირებული ვერბულობის ქსელი ახალგაზრდა მამაკაცებს ეძებს აფრიკაში, აზიასა და ბელარუსში — უმუშეობის ან არასტაბილური დასაქმების მქონე პირებს, რომლებსაც ადგილობრივზე გაცილებით მაღალ ანაზღაურებას სთავაზობს. გამოვლინდა 89 ვებსაიტი, 7 სოციალური მედიის ანგარიში (მათ შორის Facebook-ზე) და 39 მესენჯერ-ანგარიში ან არხი; ახალი რესურსები ყოველდღიურად ჩნდება. მკვლევარებმა აღწერეს, რომ ძირითადი ბრენდი ჰოსტინგდებოდა ამსტერდამის სერვერზე, ვებსაიტები შექმნილი იყო აშშ-ისა და შვედეთის კომპანიების AI-ინსტრუმენტებით, ხოლო რეკლამის მეშვეობით შეგროვებულ პირად მონაცემებს ავსტრიული კომპანიის პროგრამა აგროვებდა და შემდეგ რუსეთში გადაცემდა. რეკლამები ხშირად სამოქალაქო შესაძლებლობების სახელით გადაეცემოდა — მშენებლობა, დაცვა, კინო-კასტინგი ან რუსული ვიზის დახმარება. ერთ-ერთი რეკლამა „გლობალურ კასტინგად" იყო გაფორმებული AI-მიერ შექმნილი სურათით და ტექსტით „გადაღება 2025 წელს", განთავსებული გერმანიაში რეგისტრირებულ Facebook-გვერდზე. სხვა, „IRC Russian Bear"-ის დაფინანსებული რეკლამა გვპირდებოდა 15 000 დოლარს კონტრაქტის ხელმოწერისას და 3 000 დოლარს ყოველთვიურად. ზოგმა საიტმა, მათ შორის BBC-ის ლოგოთი, დასავლური მედიის მხარდაჭერის ცრუ შთაბეჭდილება შექმნა. Code for Africa-ს დირექტორის ჯასტინ არენშტაინის თქმით, Meta-მ უკვე წაშალა 300-ზე მეტი ამ რეკრუტერებთან დაკავშირებული სარეკლამო კამპანია. ევროკავშირის ტერიტორიიდან რუსულ ან ინგლისურ ენაზე შესაბამისი საძიებო მოთხოვნები პირდაპირ რეკრუტერულ საიტებზე მიჰყავს მომხმარებელს, ხოლო Google-ის AI-მიერ შექმნილი ძიების შეჯამებები რისკის გაფრთხილებებს ევროკავშირის ენებზე მკაფიოდ აჩვენებს, სხვა ენებზე კი გაცილებით დაბლა. Google-ის EMEA-ს სპიკერმა ალექს მაკფილიპსმა ეს მტკიცება გაასაჩიმრა, თუმცა აღნიშნა, რომ კომპანია ანგარიშს „აქტიურად ამოწმებს".
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
მოწოდებული უკრაინული წყაროები (Укрінформ, LIGA.net, hromadske, Детектор медіа, ЛІГА.net LB.ua) საკითხს უკრაინის წინააღმდეგ მიმდინარე ომის პერსპექტივიდან განიხილავენ და ხაზს უსვამენ, რომ რუსეთი დასავლურ ტექნოლოგიებს თავისი აგრესიის გასაგრძელებლად იყენებს. გაშუქვა ეყრდნობა Code for Africa-ს ანგარიშს და Politico-ს გამოძიებას და ხაზს უსვამს რუსეთის პასუხისმგებლობას რეკრუტინგის ქსელისთვის. უკრაინული მედია ასევე ფონად იყენებს აფრიკული ქვეყნების — კენიისა და სამხრეთ აფრიკის — დიპლომატიურ რეაგირებას, ასევე წინა ანგარიშებს (Bloomberg-ის მასალა Discord-ზე, კუბაში დაკავებები, ECFR-ის დასკვნები), რათა მასშტაბი წარმოჩინდეს.
სად განსხვავდება გაშუქება
Code for Africa-ს ანგარიშში ნათქვამია, რომ დასახელებული რეკრუტერული საიტების უმეტესობა Google-ის რეკლამას იყენებდა. Google-ის EMEA-ს სპიკერმა ალექს მაკფილიპსმა ეს მტკიცება გაასაჩიმრა და აღნიშნა, რომ კომპანია ანგარიშს „აქტიურად ამოწმებს". უკრაინული გამოცემები ორივე პოზიციას ასახავს.
კონტექსტი
რუსეთი უცხოელებს იმისთვის იბირებს, რომ საკუთარი დანაკარგები ახალი მობილიზაციის ტალღების გარეშე ანაზღაურებულიყოს, შიდა სოციალური დაძაბულობა შემცირებულიყო და იაფი, პოლიტიკურად ნაკლებად მგრძნობიარეHumanResources გამოყენებულიყო. წლის დასაწყისში Bloomberg-მა დაწერა, რომ რუსეთი Discord-ის სათამაშო პლატფორმის საშუალებითაც ახორციელებდა ვერბულობას. 2023 წელს კუბაში 17 ადამიანი დააკავეს ბრალდებით, რომ ისინი კუბელებს რუსეთის არმიისთვის ვერბულობის ქსელს უკავშირებდნენ. კენიელმა დეპუტატმა კიმანი იჩუნგვამ Le Monde-ს უთხრა, რომ უკრაინის წინააღმდეგ ომში 1000-ზე მეტი კენიელი მოქალაქე მონაწილეობს. ევროპული საბჭოს საგარეო ურთიერთობების ცენტრმა (ECFR) ცალკე გამოავლინა მნიშვნელოვანი ქსელი, რომელიც აფრიკელ ქალებს რუსულ დრონებისა და იარაღის ქარხნებში სამუშაოდ იბირებს. მარტში კენიის საგარეო საქმეთა მინისტრმა მუსალია მუდავადიმ რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ სერგეი ლავროვთან უცხოელთა ვერბულობის საკითხი დასვა, ხოლო სამხრეთ აფრიკის პრეზიდენტმა სირილ რამაფოზამ ეს თემა, სავარაუდოდ, პირდაპირ ვლადიმერ პუტინთან განიხილა. შეთავაზებები ხშირად სამოქალაქო შესაძლებლობების სახელით იფუთებოდა — მშენებლობა, დაცვის ვაკანსიები, კინო-კასტინგი ან რუსული ვიზის დახმარება.