მონტენეგროში რუსული პროპაგანდისტული ქსელის „რიბარის“ დამფუძნებელი მიხაილ ზვინჩუკი დააკავეს
მონტენეგროს პოლიციამ ეროვნული უსაფრთხოების სააგენტოსთან (ANB) ერთად 9 ოქტომბერს ქალაქ რისანში დააკავა რუსული Telegram-არხის „რიბარის“ (Рыбарь) დამფუძნებელი მიხაილ ზვინჩუკი, მისი მეუღლე და თანამშრომელი ვალერია ზვინჩუკი, კიდევ სამ პირთან ერთად. ოპერაციის მიზანი ქსელის ჰიბრიდული საქმიანობის შეჩერებაა მონტენეგროს ტერიტორიაზე. ზვინჩუკი ევროკავშირის, ბრიტანეთისა და აშშ-ის სანქციების ქვეშ იმყოფება, ხოლო აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი „რიბართან“ დაკავშირებული ინფორმაციისთვის 10 მილიონ დოლარამდე ჯილდოს შეთავაზებას ინარჩუნებს.
მთავარი მომენტები
- 9 ოქტომბერს მონტენეგროს ქალაქ რისანში დააკავეს „რიბარის“ დამფუძნებელი მიხაილ ზვინჩუკი
- მასთან ერთად დააკავეს მისი მეუღლე და თანამშრომელი ვალერია ზვინჩუკი და კიდევ სამი პირი
- ოპერაცია ჩაატარა მონტენეგროს პოლიციამ ეროვნული უსაფრთხოების სააგენტოსთან (ANB) ერთად
- ზვინჩუკი 2019 წლამდე რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს პრესსამსახურში მუშაობდა
- მას ევროკავშირის სანქციები 2023 წლიდან აქვს; აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი „Rewards for Justice“-ის ფარგლებში 10 მილიონ დოლარამდე ჯილდოს სთავაზობს ინფორმაციისთვის „რიბარის“ თანამშრომლების შესახებ
- დაკავების ფაქტი დაადასტურა რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელმა მარია ზახაროვამ
- დაკავებულებთან ერთად აღმოჩენილია დრონები, ციფრული და ელექტრონული მოწყობილობები
რატომ არის მნიშვნელოვანი
დაკავება ეხება ერთ-ერთი უმსხვილესი რუსულენოვანი პრო-კრემლის პროპაგანდისტული ქსელის დამფუძნებელს, რომელიც 28 ენაზე 250-ზე მეტ არხს აერთიანებს და რომელსაც ბრიტანეთისა და აშშ-ის ხელისუფლება რუსეთის პრეზიდენტის ადმინისტრაციასთან, რუსულ სპეცსამსახურებთან და სანქცირებულ სახელმწიფო კორპორაცია „როსტეხთან“ აკავშირებს. ზვინჩუკი ევროკავშირის, ბრიტანეთისა და აშშ-ის სანქციების ქვეშ იმყოფება, ხოლო აშშ-ის „Rewards for Justice“-ის ფარგლებში 10 მილიონ დოლარამდე ჯილდო რჩება ძალაში. ოპერაცია პირდაპირ მიზნად ისახავდა ქსელის ჰიბრიდულ საქმიანობაზე ზემოქმედებას მონტენეგროს ტერიტორიაზე, რაც მნიშვნელოვანია ბალკანეთის რეგიონში რუსული ინფორმაციული ზემოქმედების წინააღმდეგ ბრძოლის კონტექსტში.
რა მოხდა
9 ოქტომბერს, პარასკევს, მონტენეგროს პოლიციამ ეროვნული უსაფრთხოების სააგენტოსთან (ANB) თანამშრომლობით ქალაქ რისანში (კოტორის ყურის რაიონი) დააკავა მიხაილ ზვინჩუკი, რუსული Telegram-არხის „რიბარის“ (Рыбарь) დამფუძნებელი. მასთან ერთად დააკავეს მისი მეუღლე და თანამშრომელი ვალერია ზვინჩუკი, კიდევ სამ პირთან ერთად. სააგენტო Baza-ს ცნობით, ზვინჩუკი დააკავეს დილის 7:30 საათზე (8:30 კიევის დროით) სასტუმრო „Mövenpick-ში“, შემდეგ კი ისინი პოდგორიცაში გადაიყვანეს დაკითხვებისთვის; მათი ტელეფონები და დოკუმენტები ამოიღეს. დაკავებულებთან ერთად აღმოჩენილია თანამედროვე ციფრული ტექნიკა, დრონები და ელექტრონული მოწყობილობები, რაც, მონტენეგროს უსაფრთხოების წყაროების ცნობით, მანიპულაციური დოკუმენტური მასალის გადაღებას უნდა მომსახურებოდა მონტენეგროს სავიზო პოლიტიკის ევროკავშირის სტანდარტებთან შესაბამისობის თემაზე. „რიბარის“ Telegram-არხი აცხადებს, რომ დაკავებული რუსეთის მოქალაქეები ქვეყანაში ლეგალურად იმყოფებოდნენ და ცეტინიეს მონასტრის გადაღებას აპირებდნენ. დაკავების ფაქტი დაადასტურა მონტენეგროს პრემიერ-მინისტრმა მილოიკო სპაიჩმა, ასევე რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელმა მარია ზახაროვამ, რომელმაც განაცხადა, რომ სამინისტრო გარემოებებს იძიებს. მონტენეგროს ხელისუფლება იძიებს ქსელის საქმიანობის შესაძლო მასშტაბს ქვეყანაში და მის დაფინანსების მეთოდებს.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები ერთმანეთს ერთვება ორ საკითხზე. პირველ რიგში, ზვინჩუკის მონტენეგროში ვიზიტის მიზანი: მონტენეგროს უსაფრთხოების სტრუქტურებში წყაროების თანახმად, დაკავებული ჯგუფი მონტენეგროს სავიზო პოლიტიკის ევროკავშირის სტანდარტებთან შესაბამისობის შესახებ მანიპულაციური დოკუმენტური მასალის გადაღებას აპირებდა, რომელიც ევროპულ ინტეგრაციას ნეგატიურ კონტექსტში წარმოაჩენდა; „რიბარის“ Telegram-არხი კი აცხადებს, რომ დაკავებული რუსეთის მოქალაქეები ლეგალურად იმყოფებოდნენ და ცეტინიეს მონასტრის გადაღებას გეგმავდნენ. მეორე საკითხი ზვინჩუკის სტატუსია: მონტენეგროს გამოცემა Pobjeda მას ჰიბრიდული ოპერაციებისთვის პასუხისმგებელ გრუ-ს პოლკოვნიკად ასახელებს, ევროკავშირის საბჭოს მონაცემებით ის პუტინის მიერ უკრაინის წინააღმდეგ ომთან დაკავშირებული საქმიანობის კოორდინაციის სამუშაო ჯგუფის წევრად ითვლებოდა, ხოლო სხვა წყაროები მას მხოლოდ რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს ყოფილ თანამშრომლად მოიხსენიებს.
კონტექსტი
„რიბარი“ დაარსდა 2018 წელს, თავდაპირველად სამხედრო ანალიზისა და კონფლიქტების გაშუქების პლატფორმად, შემდეგ კი გაფართოვდა და დასავლურმა ინსტიტუტებმა ის პრო-რუსულ ნარატივებთან და ინფორმაციულ-ზემოქმედების ოპერაციებთან დააკავშირეს. 2024 წელს ომის კვლევის ინსტიტუტმა (ISW) განაცხადა, რომ ქსელი 28 ენაზე 250-ზე მეტ არხს მოიცავს, ხოლო მთავარ Telegram-არხს 1 მილიონზე მეტი გამომწერი ჰყავს. მიხაილ ზვინჩუკი 2019 წლამდე რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს პრესსამსახურში მუშაობდა. „რიბარი“ ევროკავშირის სანქციების ქვეშ 2023 წლიდან იმყოფება, ხოლო 2024 წელს აშშ-ის მთავრობამ „Rewards for Justice“-ის ფარგლებში 10 მილიონ დოლარამდე ჯილდო შესთავაზა ქსელის თანამშრომლების შესახებ ინფორმაციისთვის. 2026 წლის ივლისში ევროკავშირმა და ბრიტანეთმა სანქციები დაუწესეს „რიბარის“ 10 წარმომადგენელს, რომლებიც უკრაინის შესახებ ცრუ ნარატივებს ავრცელებდნენ და მოლდოვისა და სომხეთის არჩევნებში ჩარევას ცდილობდნენ. 2026 წლის სექტემბერში ჩეხურმა გამოცემამ Seznam Zprávy დაადგინა, რომ „რიბარის“ წარმომადგენლები ევროპაში მოღვაწეობენ და ევროკავშირის რამდენიმე ქვეყანაში პოლიტიკოსებს, ჟურნალისტებსა და ექსპერტებს რეგულარულად აძლევენ ინტერვიუებს.