ტრამპმა რუსეთის სანქციები და ტარიფები მოხსნა — ნავთობის ფასები დაეცა, კრემლი და კიევი ენერგეტიკულ ზავზე შეთანხმდნენ
19 ოქტომბერს აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ხელი მოაწერა ბრძანებულებას, რომელმაც მოხსნა გრეჰემის აქტის ფარგველში რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებული სანქციებისა და ტარიფების ნაწილი. Brent და WTI ფიუჩერსები 1,1–1,8%-ით შემცირდა. ამავდროულად, ტრამპმა გამოაცხადა უკრაინა-რუსეთის ენერგეტიკული ზავი, რომელიც ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნების დარტყმების შეჩერებას ითვალისწინებს. ამერიკელი ჩინოვნიკები ამ ნაბიჯს მოსკოვზე ზეწოლის ინსტრუმენტად აფასებენ, კრიტიკოსები კი გაფრთხილებენ, რომ ის პუტინს გამოცოცხლებს.
მთავარი მომენტები
- 19 ოქტომბერს Brent-ის ფიუჩერსები $1,98-ით (-1,80%) ჩამოვარდა $107,88-მდე ბარელზე; WTI $1,16-ით (-1,14%) $100,25-მდე.
- 16 ოქტომბერს ტრამპმა ხელი მოაწერა ბრძანებულებას, რომელმაც ლინდსი გრეჰემის თანაავტორობით მომზადებული კანონპროექტით დაგეგმილი გამკაცრებული სანქციები გააუქმა.
- ტრამპმა გამოაცხადა, რომ უკრაინასა და რუსეთს შორის ენერტეგეტიკული ზავი „ამ წუთიდან“ მოქმედებს და მოუწოდა ორივე მხარეს შეაჩერონ ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნებზე დარტყმები.
- შვიდმა ამერიკელმა სენატორმა — რესპუბლიკელებმა და დემოკრატებმა — განაცხადეს, რომ რუსული დიზელის იმპორტის ნებართვა არღვევს აშშ-ის კანონმდებლობას და მოუწოდეს პრეზიდენტს გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ გაუქმებისკენ.
- პრეზიდენტმა ზელენსკიმ თქვა, რომ ეს გადაწყვეტილება თვეში 300 000–500 000 ტონას შეეხება 120 მილიონ ტონასთან შედარებით გლობალურ მოხმარებაში და შესთავაზა დიზელის მიწოდების ხელშეკრულება უკრაინიდან, სანაცვლოდ უკრაინის ენერგოსისტემის დაცვის გარანტიებისა.
- აშშ-ის ენერგეტიკის მდივანმა კრის რაიტმა CNN-ზე განაცხადა, რომ რუსეთს დიზელის საექსპორტო მოცულობის მისაღებად ენერგეტიკული ზავი უნდა დადოს, ომი დაასრულოს ან საომარი ინტენსივობა შეამციროს.
- ტრამპის ადმინისტრაცია უკრაინისთვის იარაღის მიწოდებისა და სადაზვერვო გაზიარების შეჩერებით ემუქრება, თუ კიევი რუსეთის ენერგეტიკულ ობიექტებზე დარტყმებს არ შეწყვეტს.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
გრეჰემის აქტით დაგეგმილი გამკაცრებული სანქციების გაუქმება და რუსული დიზელის იმპორტზე შეზღუდვების მოხსნა ომის დროს აშშ-ის პოლიტიკის მნიშვნელოვანი შემობრუნებაა. ბაზარმა ეს მაშინვე შეიგრძნო — Brent-მა და WTI-მ ფასი დაკარგეს. ამავე დროს, გამოცხადებული ენერგეტიკული ზავი ახალ, ვიწრო დემონტაჟის ტრასას ამატებს, რომელიც ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმებს შეეხება, რაც უკრაინისთვის იარაღის მიწოდებისა და სადაზვერვო გაზიარების შეჩერების მუქარით წარმოგვიდგება. მომხრეები და კრიტიკოსები ერთსა და იმავე პოლიტიკას საპირისპიროდ აფასებენ — როგორც მოსკოვზე დამატებით ზეწოლას ან რუსული საომარი მანქანის დაფინანსების გზას.
რა მოხდა
19 ოქტომბერს აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ხელი მოაწერა ბრძანებულებას, რომელმაც გრეჰემის აქტის ფარგველში რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებული სანქციებისა და ტარიფების ნაწილი გააუქმა. გრეჰემის აქტი თავად ტრამპს წინა თვეში ჰქონდა ხელმოწერილი, კონგრესმენის წნეხით, რომელიც მოსკოვზე უკრაინის ომთან დაკავშირებული ზეწოლის გამკაცრებას ითხოვდა. 16 ოქტომბერს ტრამპმა ცალკე ბრძანებულებით გააუქმა ლინდსი გრეჰემის თანაავტორობით მომზადებული კანონპროექტით დაგეგმილი, მალე ამოქმედებადი გამკაცრებული რუსული სანქციები. Brent-ის ფიუჩერსები $107,88-მდე (-1,80%) ჩამოვარდა, WTI კი $100,25-მდე (-1,14%), რაც გასული პარასკევის მაღალ ფასებთან შედარებით მკვეთრი კლება იყო. ტრამპმა ამავდროულად გამოაცხადა ენერგეტიკული ზავი უკრაინასა და რუსეთს შორის, რომელიც, მისი თქმით, „ამ წუთიდან“ მოქმედებს და მხოლოდ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმების შეჩერებას ითვალისწინებს. პრეზიდენტმა ზელენსკიმ ეს ზავი მიესალმა, მაგრამ აღნიშნა, რომ რუსეთი უკრაინის ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე თავდასხმებს კვლავ აგრძელებს. შვიდმა ამერიკელმა სენატორმა, რესპუბლიკელებსა და დემოკრატებს შორის, განაცხადა, რომ რუსული დიზელის იმპორტის ნებართვა არღვევს აშშ-ის კანონმდებლობას, რომელიც კონგრესმა 2022 წელს მიიღო რუსული ენერგორესურსების იმპორტის ასაკრძალად, და მოუწოდეს ტრამპს გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ გაუქმებისკენ. აშშ-ის ენერგეტიკის მდივანმა კრის რაიტმა CNN-ის გადაცემაში „State of the Union“ განაცხადა, რომ რუსეთს დიზელის ექსპორტისთვის ენერგეტიკული ზავი უნდა დადოს, ომი დაასრულოს ან საომარი ინტენსივობა შეამციროს. ანალიტიკოსებმა ფასის კლება ნაწილობრივ ახსნეს იმით, რომ ტრამპის გადაწყვეტილება აშშ-ის საშუალო ვადის არჩევნებამდე ნავთობის ფასების შეკავების მცდელობა იყო, თუმცა ჰორმუზის სრუტეში ნავთობტანკერებზე თავდასხმებით გამოწვეული ფიზიკური მიწოდების შეფერხებები ამას ვერ გადაჭრის.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები ერთმანეთს ერთი შეკითხვის თაობაზე ეთანხმებიან, მეორეზე კი განსხვავდებიან. ერთი მხარე — აშშ-ის ენერგეტიკის მდივანი კრის რაიტი — ამტკიცებს, რომ რუსული დიზელის სანქციების მოხსნა კრემლზე ზეწოლას აძლიერებს, რადგან რუსეთს საექსპორტო მოცულობის მისაღებად საომარი ინტენსივობის შემცირება და საკუთარი ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის დაცვა მოუწევს. მეორე მხარე — პრეზიდენტი ზელენსკი და სხვა კრიტიკოსები — ამტკიცებს, რომ ეს ნაბიჯი პუტინს გაამხნევებს, რადგან მეტ ფულს მიმართულებას რუსული „საომარი მანქანისკენ“. ცალკე კითხვას წარმოადგენს ნავთობის ფასებზე გადაწყვეტილების გავლენის მოტივი: ანალიტიკოსი პრიანკა სახდევა ტრამპის ნაბიჯს ნავთობის ფასების შეკავების „მონდომებულ მცდელობად“ აფასებს აშშ-ის საშუალო ვადის არჩევნებამდე, რაიტი კი მას მოსკოვზე ზეწოლის ინსტრუმენტად წარმოადგენს.
კონტექსტი
კონგრესმა 2022 წელს აკრძალა რუსული ენერგორესურსების იმპორტი, რათა აშშ-ის სახსრებს რუსეთის ომი ვერ დაეფინანსებინა უკრაინის წინააღმდეგ. გრეჰემის აქტი ტრამპმა თავად წინა თვეში ხელმოაწერა, კონგრესმენების ზეწოვით, რომლებიც მოსკოვზე უკრაინასთან ომის გამო ზეწოლის გამკაცრებას ითხოვდნენ. Brent-ის ფიუჩერსები გასულ პარასკევს 19 მაისის შემდეგ ყველაზე მაღალ დონეზე დაიხურა, სანამ ტრამპის განცხადებამ ფასები ქვემოთ დაწია. ანალიტიკოსებმა ფასის ზრდის წინა ტალღას ირანის მიერ სპარსეთის ყურის ქვეყნების ნავთობობიექტებზე დარტყმები და ჰორმუზის სრუტეში ტანკერებზე თავდასხმები დააბრალეს. უკრაინას მხოლოდ ერთი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა აქვს, რომელიც სრული დატვირთვით არ მუშაობს და რუსული თავდასხმების მუდმივი სამიზნეა; რუსეთს კი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნების ვრცელი ქსელი გააჩნია.