ჩეხეთის უსაფრთხოების სამსახურის ხელმძღვანელი: რუსეთმა შეიძლება ნატო-ს ქვეყნებზე ესკალაცია დაიწყოს
ჩეხეთის უსაფრთხოების სამსახურის (BIS) დირექტორმა მიხალ კოუდელკამ პარლამენტის საკონფერენციო ტრიბუნიდან განაცხადა, რომ რუსეთმა უახლოეს თვეებში შესაძლოა უფრო საშიში ოპერაციები განახორციელოს უკრაინის მხარდამჭერი ნატო-ს წევრების წინააღმდეგ, მათ შორის საბოტაჟი და შეიარაღების საწყობებზე თავდასხმები. მისი შეფასებით, ეს საფრთხე ამჟამად არ არის უახლოესი, თუმცა გამორიცხული არ არის. ნატო-ს ევროპის მთავარსარდლის წარდგენილი სტრატეგია და ნატო-ს წარმომადგენლის შეფასება სექტემბრის რუსული დანაკარგების შესახებ.
მთავარი მომენტები
- ჩეხეთის BIS-ის დირექტორმა მიხალ კოუდელკამ 12 ოქტომბერს პარლამენტში გამართულ საერთაშორისო კონფერენციაზე განაცხადა, რომ რუსეთმა უახლოეს თვეებში შესაძლოა ნატო-ს წევრ ქვეყნებზე საბოტაჟი ან შეზღუდული სამხედრო ოპერაცია განახორციელოს.
- შესაძლო სცენარებს შორის დაასახელა უკრაინის დახმარებასთან დაკავშირებულ ობიექტებზე დივერსიები, უპილოტო აპარატების ან რაკეტების დარტყმები იარაღის საწყობებზე და ექსტრემალურ შემთხვევაში — შეზღუდული სამხედრო ოპერაცია ერთი ნატო-ს წევრი ქვეყნის წინააღმდეგ.
- კოუდელკამ მიიჩნია, რომ რუსეთი „ესკალაციის დეესკალაციისთვის" ტაქტიკას ირჩევს; შეზღუდული სამხედრო ოპერაცია მან კიდევ ერთ საკითხად და არა მყისვე მოსალოდნელ თავდასხმად შეაფასა.
- კოუდელკამ ასევე აღნიშნა, რომ რუსეთი ამჟამად თავის ძალებს უკრაინაშია კონცენტრირებული და ჩეხურ კონტრდაზვერას ჩეხეთის წინააღმდეგ პირდაპირი საფრთხის შესახებ კონკრეტული ინფორმაცია არ აქვს.
- ჩეხეთის პრემიერ-მინისტრმა ანდრეი ბაბიშმა კონტრდაზვერის ხელმძღვანელს BIS-ის დევიზის — „Audi, vide, tace" („ისმინე, დააკვირდი და დუმვა“)— გადაკითხვა ურჩია; ყოფილმა საგარეო საქმეთა მინისტრმა იან ლიპავსკიმ ეს შეფასება გააკრიტიკა.
- ნატო-ს ევროპის მთავარსარდელმა ალექსუს გრინკევიჩმა ვარშავაში „გამარჯვების თეორიის" სახელით წარადგინა სამვაჭრო პასუხი შესაძლო რუსულ თავდასხმაზე: შეტევის შეკავება, მტრის ძალების შესუსტება და მათი საბრძოლო შესაძლებლობების განადგურება, მათ შორის ფრონტის ხაზის მიღმა მდებარე ობიექტებზე.
- ნატო-ს უფროსმა თანამშრომელმა სექტემბრის რუსული დანაკარგები 50 000-ზე მეტი დაღუპულით და დაჭრილით შეაფასა, დაღუპულთა რაოდენობა კი 28 000-მდე შეიძლება ყოფილიყო.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ნატო-ს წევრი ქვეყნის უსაფრთხოების სამსახურის ხელმძღვანელის საჯარო განცხადება ხაზს უსვამს, რომ ალიანსის ფარგლებში რუსული ესკალაციის რისკი აღარ შემოიფარგლება მხოლოდ ჰიბრიდული ოპერაციებით. სცენარების სპექტრი — დახმარების ინფრასტრუქტურაზე საბოტაჟიდან შეზღუდულ სამხედრო ოპერაციამდე — ცვლის სარისკო აღქმას, ხოლო ნატო-ს მთავარსარდლის სტრატეგიული კონტური და რუსეთის სექტემბრის დანაკარგების შეფასება აჩვენებს, თუ როგორ ემზადება ალიანსი შესაძლო კრიზისისთვის და რა ფასად უჯდება მოსკოვს უკრაინაში წარმოებული ომი.
რა მოხდა
12 ოქტომბერს ჩეხეთის პარლამენტში გამართულ საერთაშორისო უსაფრთხოების კონფერენციაზე BIS-ის დირექტორმა მიხალ კოუდელკამ განაცხადა, რომ რუსეთი უახლოეს თვეებში, მათ შორის მობილიზაციის გამოცხადების შემდეგ, შესაძლოა ნატო-ს წევრი ქვეყნების წინააღმდეგ ესკალაციას მიმართოს. შესაძლო სამიზნეებად მან დაასახელა უკრაინის დახმარებასთან დაკავშირებული ობიექტები, შეიარაღების საწყობები და ექსტრემალურ შემთხვევაში — ერთი ნატო-ს მეზობელი სახელმწიფოს წინააღმდეგ შეზღუდული სამხედრო ოპერაცია. კოუდელკამ ხაზგასასმელად აღნიშნა, რომ ეს ჯერ კიდევ არ არის მყისერი საფრთხე: რუსეთი ამჟამად ძალებს უკრაინაში იყენებს და ჩეხურ კონტრდაზვერას ჩეხეთის წინააღმდეგ პირდაპირი საფრთხის კონკრეტული მტკიცებულება არ აქვს; ის პროვოკაციებისთვის მზაობისკენ მოუწოდა, პანიკის გარეშე. რუსეთი ტრადიციულად უარყოფს ნატოს ქვეყნებზე თავდასხმის გეგმებს და დივერსიებში თავის როლს. ჩეხეთის პრემიერ-მინისტრმა ანდრეი ბაბიშმა კოუდელკას BIS-ის ლათინური დევიზის — „Audi, vide, tace" — გახსენებით უპასუხა და განაცხადა, რომ დაზვერვის ინფორმაცია პირველ რიგში მთავრობისთვისაა განკუთვნილი, ხოლო ყოფილმა საგარეო საქმეთა მინისტრმა იან ლიპავსკიმ ეს მიდგომა გააკრიტიკა. ცალკე, 5 ოქტომბერს Bloomberg-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ნატო-ს ევროპის მთავარსარდელი ალექსუს გრინკევიჩი ვარშავაში „გამარჯვების თეორიას“ წარადგენდა, რომელიც სამ ეტაპად გულისხმობს: შეტევის შეკავება, მტრის ძალების შესუსტება და მათი საბრძოლო შესაძლებლობის განადგურება, მათ შორის ფრონტის ხაზის მიღმა სამიზნეებზე დარტყმებით. ნატო-ს უფროსმა თანამშრომელმა ასევე შეაფასა, რომ რუსეთის სექტემბრის დანაკარგები უკრაინაში 50 000-ზე მეტი დაღუპული და დაჭრილი იყო, დაღუპულთა რაოდენობა კი 28 000-მდე შეიძლება ყოფილიყო.
სად განსხვავდება გაშუქება
ჩეხეთის უსაფრთხოების სამსახურის ხელმძღვანელის შეფასება, რომ რუსეთი ნატო-ს წევრი ქვეყნების წინააღმდეგ უფრო რისკიან ოპერაციებს შეიძლება გეგმავდეს, ეწინააღმდეგება მოსკოვის საჯარო რიტორიკას, რომელშიც რუსეთი ევროპის ქვეყნებზე თავდასხმის გეგმებს უარყოფს და დივერსიებში თავის მონაწილეობას მონაკვეთს. ამავე დროს, თავად კოუდელკამ შეზღუდული სამხედრო ოპერაციის სცენარი მოიხსენია როგორც ერთ-ერთი შესაძლო განვითარება, მაგრამ ეს მის საკუთარ შეფასებასთან მკვეთრ კონტრასტში შედის — რომ ჩეხეთის წინააღმდეგ პირდაპირი საფრთხის კონკრეტული მტკიცებულება არ აქვს და ეს საფრთხე ჯერჯერობით არ არის მყისერი.
კონტექსტი
2014 წელს ვრბეტიცეში (Vrbětice) საბრძოლო მასალის საწყობებში აფეთქებებს ორი ადამიანი ემსხვერპა; 2024 წელს ჩეხეთის პოლიციამ განაცხადა, რომ რუსეთის GRU-ს ოფიცრების ჩარლობა ამ აფეთქებებში დადასტურებულად მიიჩნევა. 1 ოქტომბერს ვლადიმერ პუტინმა ვალდაის დისკუსიურ კლუბზე ნატო-სთან სამხედრო კონფლიქტის შემთხვევაში ბირთვული იარაღის გამოყენებით დაემუქრა; ამავე დღეს აშშ-მ ბალტიისპირეთის რეგიონში ნატო-ს Baltic Sentry მისიის ფარგლებში ფინურ ძალებთან ერთად დაახლოებით 40 მარინი განათავსა.