მოლდოვა უკრაინიდან გაზის შესყიდვას განიხილავს — კიევმა ექსპორტი ნაწილობრივ გახსნა
მოლდოვის პრემიერ-მინისტრმა ვასილე ტოფანმა განაცხადა, რომ ქვეყანამ უკრაინიდან ბუნებრივი გაზის შესყიდვის შესაძლებლობა უნდა განიხილოს და ამ საკითხს კიევში დაგეგმილი ვიზიტის დროს განიხილავს. ეს მოჰყვა უკრაინის მთავრობის გადაწყვეტილებას შიდა წარმოების გაზის ექსპორტი ნაწილობრივ გაეხსნა — პირველად 2022 წლის ფართომასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
უკრაინა პირველად ომის დაწყების შემდეგ ნაწილობრივ ხსნის შიდა წარმოების გაზის ექსპორტზე აკრძალვას, რაც ქვეყნის, როგორც პოტენციური გაზის მიმწოდებლის, პოზიციონირების ცვლილებაზე მიუთითებს. მეზობელი მოლდოვა, რომელიც ტრადიციულად რუსულ გაზზე იყო დამოკიდებული, ღიად განიხილავს უკრაინულ გაზს როგორც ალტერნატივას. ერთდროულად, მოსახლეობისა და სათბობი კომპანიებისთვის შეღავათიანი ტარიფები სათბობი სეზონის ბოლომდე შენარჩუნდება, რაც შიდა ენერგოუსაფრთხოების საკითხს პასუხობს.
რა მოხდა
უკრაინის კაბინეტმა მინისტრთა 7 ოქტომბრის სხდომაზე მიიღო გადაწყვეტილება შიდა წარმოების ბუნებრივი გაზის ექსპორტის ნაწილობრივი გახსნის შესახებ — პირველად 2022 წლის ფართომასშტაბიანი რუსული შეჭრის შემდეგ. გადაწყვეტილების მიზანია შიდა წარმოების შენარჩუნება და მისი შემცირების თავიდან აცილება, ასევე ნორმაზე მეტი მარაგების დაგროვების გათვალისწინება. კერძო გაზმომპოვებელ კომპანიებს უფლება ექნებათ, ყოველთვიურად ექსპორტზე გაიტანონ წინა თვეში მოპოვებული გაზის 15%-მდე. ექსპორტის მექანიზმი იმოქმედებს ყოველი კალენდარული წლის 1 მარტიდან 30 ნოემბრამდე; 1 დეკემბრიდან 28 თებერვლამდე ექსპორტი არ განხორციელდება. ენერგეტიკის სამინისტრო ყოველთვიურად, თვის 12 რიცხვამდე, დაამტკიცებს კომპანიების ჩამონათვალს და თითოეულის ექსპორტის მოცულობას „უკრაინის გაზსატარო სისტემის ოპერატორის" მონაცემებზე დაყრდნობით. გადაწყვეტილება ასევე ითვალისწინებს მექანიზმებს ექსპორტის ოპერატიული შეჩერებისთვის შიდა ბაზარზე დეფიციტის საფრთხის შემთხვევაში. კაბინეტმა ამავდროულად შეინარჩუნა შეღავათიანი ტარიფები მოსახლეობისთვის და სათბობი მწარმოებლებისთვის 31 მარტამდე, ანუ სათბობი სეზონის ბოლომდე. ექსპორტიდან შემოსავალი მიმართული იქნება გაზმომპოვებელი საწარმოების რუსული თავდასხმებისგან დაცვისა და უკრაინის თავდაცვის შესაძლებლობების გაძლიერებისკენ. ამავე დროს, მოლდოვის პრემიერ-მინისტრმა ვასილე ტოფანმა განაცხადა, რომ მოლდოვამ უკრაინიდან გაზის იმპორტი უნდა განიხილოს. განხილვის საგანი დაახლოებით 500 მლნ კუბური მეტრია, რომელსაც Energocom რეგულირებული ბაზრისთვის ყიდულობს. ტოფანი ამ საკითხს კიევში დაგეგმილი ვიზიტისას განიხილავს; ვიზიტის თარიღი ჯერ განსაზღვრული არ არის.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინული წყაროები ექსპორტის გახსნის გადაწყვეტილებას კომერციულ სეგმენტში დაფიქსირებულ პროფიციტთან აკავშინებენ. ყურადღება გამახვილებულია კვოტირების მექანიზმზე (ყოველთვიური წარმოების 15%-მდე), ენერგეტიკის სამინისტროს ზედამხედველობის როლზე და იმავდროულად მოსახლეობისთვის და სათბობი მწარმოებლებისთვის შეღავათიანი ტარიფების სათბობი სეზონის ბოლომდე გაგრძელებაზე. ვიცე-პრემიერ-მინისტრის დანაპირები, რომ შიდა მარაგები ზამბარის გასავლელად საკმარისია, ექსპორტის გახსნას ენერგოუსაფრთხოებასთან თავსებადად წარმოაჩენს.
კონტექსტი
უკრაინამ შიდა წარმოების ბუნებრივი გაზის ექსპორტი აკრძალა 2022 წლის ფართომასშტაბიანი რუსული შეჭრის დასაწყისში. მოლდოვა ისტორიულად რუსულ გაზზე იყო დამოკიდებული, რომელიც უკრაინის ტერიტორიით ტრანზიტით მოდიოდა; ამჟამად უკრაინა ამ ტრანზიტს აღარ ანებავს, რაც მოლდოვისთვის ადრე არსებულ მიწოდების გზას ანადგურებს. ამჟამად მოლდოვა გაზს ბირჟებზე ყიდულობს, ხოლო პრემიერ-მინისტრმა ყველაზე მდგრად მოდელად საშუალო და გრძელვადიან კონტრაქტებთან ერთად სპოტ-შესყიდვების კომბინაცია დაასახელა.