შევჩენკივსკის რაიონულმა სასამართლომ ვიაჩესლავ ზინჩენკო ირინა ფარიონის მკვლელობისთვის სამუდამო პატიმრობამდე გადაასამართა

რატომ არის მნიშვნელოვანი

განაჩენი ასრულებს ერთ-ერთ ყველაზე ხმაურიან სასამართლო პროცესს პოლიტიკურად გავლენიანი საჯარო მოღვაწის მკვლელობის საქმეზე, რომლის პროუკრაინული ენობრივი აქტივიზმი საზოგადოებაში პოლარიზებულ ფიგურად აქცევდა. სასამართლოს მიერ ეროვნული შეუწყნარებლობის მოტივის დადასტურებამ და ბრალდების მხარის მიერ ბრალდებულის რუსულ ექსტრემისტულ Telegram-ჯგუფებთან კავშირის ხაზგასასმელად გამოყენებამ საქმეს პოლიტიკური სიმძიმე შემატა. სამუდამო პატიმრობა, როგორც უკრაინის სისხლის სამართლის კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველაზე მკაცრი სასჯელი, ნიშნავს, რომ ხელისუფლება პოლიტიკურად მოტივირებულ მკვლელობებს მაქსიმალური სიმკაცრით ეკიდება. საქმემ ასევე ყურადღება გაამახვილა ონლაინ რადიკალიზაციაზე, მესენჯერ-ჯგუფებში ძალადობის პროპაგანდაზე და თავდასხმისთვის წინასწარ დაგეგმვაზე.

რა მოხდა

2026 წლის 1 ოქტომბერს ლვივის შევჩენკივსკის რაიონულმა სასამართლომ ვიაჩესლავ ზინჩენკო სამუდამო თავისუფლების აღკვეთამდე გადაასამართა ენათმეცნიერ ირინა ფარიონის მკვლელობისთვის. სასამართლომ დაადგინა, რომ 2024 წლის 19 ივლისს, დაახლოებით 19:30 საათზე, ზინჩენკომ ფარიონს მასარიკის ქუჩაზე, საკუთარი სახლის ეზოში, დაახლოებით 2 მეტრის მანძილიდან თავში ესროლა და შემდეგ გაიქცა. იმავე ღამეს ფარიონი საავადმყოფოში გარდაიცვალა. 18 წლის ზინჩენკო დნიპროში 25 ივლისს დააკავეს; 26 ივლისს სასამართლომ მის მიმართ გირაოს ალტერნატივის გარეშე აღკვეთი ღონისძიება შეარჩია.

გამოძიების მონაცემებით, ზინჩენკო ფარიონით 2023 წლის 13 სექტემბრიდან ინტერესდებოდა. 2024 წლის 4 მარტს მან Telegram-ბოტებით ფარიონის ტელეფონის ნომერი მოძებნა, 6 ივლისს კი ბრაუზერში ლვივში, მათ შორის მასარიკის ქუჩაზე, ელექტროენერგიის გამორთვის გრაფიკებს ეძებდა. 7-8 აპრილს მან მოვაჭრესთან „რობინ ჰუდის“ ფსევდონიმით გადაკეთებული პისტოლეტი „სტალკერ 2906“ შეიძინა. ლვივში ჩასვლის შემდეგ (8 ივლისს, დნიპროდან) მან კონსპირაციისთვის სამი ბინა იქირავა, რეგულარულად იცვლიდა ტანსაცმელსა და მარშრუტებს და ფარიონის ყოველდღიურ ჩვევებს აკვირდებოდა. ტელეფონში აღმოჩენილ ჩანაწერებში (მათ შორის, 8 ივლისს მატარებლიდან) იგი თავს „ამ საზოგადოების სანიტარს“ უწოდებდა და დეტალურ გეგმას იწერდა.

საქმის განხილვა არსებითად 2025 წლის თებერვლიდან მიმდინარეობდა; სასამართლო დებატები დაახლოებით ხუთ თვეს გრძელდებოდა, გაიმართა 80-ზე მეტი სხდომა, საქმე კი 30 ტომს მოიცავდა. 17 სექტემბერს მოსამართლეთა კოლეგია გადაწყვეტილების მისაღებად სათათბირო ოთახში გადავიდა. 1 ოქტომბერს, განაჩენის გამოცხადების დღეს, სასამართლოს შენობასთან ქუჩა გადაიკეტა, დამსწრეებს სამმაგი შემოწმება გაიარეს, შენობის გარეთ კი ფარიონის მომხრეები და ბრალდებულის მომხრეები შეიკრიბნენ. განაჩენის გამოცხადება დაახლოებით ხუთ საათს გრძელდებოდა.

გამოძიებამ დაადგინა, რომ ზინჩენკო 2022 წლიდან იყო წევრი Telegram-ჯგუფისა, რომელიც ძალადობის, სისასტიკის, რასობრივი, ეროვნული და რელიგიური შეუწყნარებლობის პროპაგანდას ეწეოდა, ხოლო 2024 წელს შეუერთდა კიდევ ერთ ჯგუფს, რომელიც რუსულ ნეონაცისტურ ორგანიზაციასთან იყო დაკავშირებული. ამ ჯგუფებში ყოფნის დროს, გამოძიების ვერსიით, მას ფარიონის მიმართ პირადი მტრობა გაუჩნდა, რადგან მისი აქტიური პოზიცია უკრაინული ენის დაცვის საკითხში, მისი აზრით, „ეროვნულ ერთიანობას გახლეჩდა“, რაც მკვლელობის მოტივი გახდა.

განაჩენი ამ დრომდე ძალაში არ შესულა და 30 დღის განმავლობაში ლვივის სააპელაციო სასამართლოში შეიძლება გასაჩივრდეს. პროცესზე პროკურორები დმიტრო პეტლიოვანი და ოლენა დანილივი, ფარიონის ქალიშვილი სოფია ოსობა და მისი ადვოკატი ნატალია რომანიკი, ასევე ბრალდებულის ადვოკატი დიანა კარა იმყოფებოდნენ.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

უკრაინული მედია ერთსულოვნად წარმოაჩენს ამ საქმეს, როგორც შიდა სისხლის სამართლის პროცესს, ხაზს უსვამს მსხვერპლის ვინაობას (ენათმეცნიერი, საჯარო მოღვაწე, უკრაინის უმაღლესი რადის VII მოწვევის ყოფილი დეპუტატი) და სასამართლოს გარეთ გამართულ აქციებს, რომლებიც სამუდამო პატიმრობას მოითხოვდნენ. გაშუქება ეროვნული შეუწყნარებლობის მოტივსა და ბრალდებულის რუსულ ექსტრემისტულ Telegram-ჯგუფებთან კავშირს გამოკვეთს, მკვლელობას კი პოლიტიკურად და იდეოლოგიურად მოტივირებულ თავდასხმად, და არა პირად დავას, წარმოაჩენს. უკრაინული გამოცემები ასევე ხაზს�ნს აკრავს პროცედურულ დეტალებს — მოსამართლეთა კოლეგიას, პროკურორებს, ქალიშვილის სამოქალაქო სარჩელს და მორალური ზიანის ანაზღაურებას, ბრალდებულის ჩვენების მიცემაზე უარს და 30-დღიან გასაჩივრების ვადას — რაც ასახავს სასამართლო პროცესზე ორიენტირებულ ჟურნალისტურ სტილს. რამდენიმე გამოცემა განსაკუთრებით ასახელებს ბრალდებულის თვითწოდებას „ამ საზოგადოების სანიტარი“ და მის მიერ დეტალური გეგმის ჩანაწერს, საქმეს კი ონლაინ რადიკალიზაციისა და წინასწარი დაგეგმვის შესწავლის მაგალითად წარმოაჩენს.

სად განსხვავდება გაშუქება

რამდენიმე უკრაინული წყარო ერთმანეთს ეწინააღმდეგება განაჩენის თარიღის მითითებისას: ერთი წყარო განაჩენს 2026 წლის 1 ოქტომბერს ათარიღებს, მეორე კი — 2025 წლის 1 ოქტომბერს, ხოლო უმრავლესობა და ფაქტთა უმეტესობა საქმის მოვლენებს 2024-2025 წლებში ათავსებს და განაჩენის გამოცხადებას 1 ოქტომბრით (წელი უმეტეს სათაურებში მითითებული არ არის) მოიხსენიებს.

კონტექსტი

ირინა ფარიონი — ენათმეცნიერი და უკრაინის უმაღლესი რადის VII მოწვევის ყოფილი დეპუტატი — 2024 წლის 19 ივლისს საღამოს, ლვივში, მასარიკის ქუჩაზე, საკუთარ სახლთან თავში მოკლეს. იმავე ღამეს ის საავადმყოფოში გარდაიცვალა; გარდაცვალებისას 60 წლის იყო. 18 წლის ეჭვმიტანილი დნიპროში 25 ივლისს დააკავეს; 2024 წლის დეკემბერში ბრალდების კვალიფიკაცია შეიცვალა და დაემატა ეროვნული შეუწყნარებლობის მოტივი და ცეცხლსასროლი იარაღის უკანონო შენახვა. არსებითი სასამართლო განხილვა 2025 წლის თებერვლიდან მიმდინარეობდა; დებატები დაახლოებით ხუთ თვეს გრძელდებოდა, ჩატარდა 80-ზე მეტი სხდომა, საქმე კი 30 ტომს მოიცავდა. 17 სექტემბერს მოსამართლეთა კოლეგია სათათბირო ოთახში გადავიდა და 1 ოქტომბერს განაჩენი გამოაცხადა. შსს-მ რამდენიმე მოტივი განიხილა, მათ შორის — ფარიონის საჯარო და პოლიტიკური საქმიანობა, პირადი მტრობა, შეკვეთილი მკვლელობა და შესაძლო „რუსული კვალი“; გამომძიებლები მოკალათებელს შემსრულებლად მიიჩნევდნენ, თუმცა გეგმაში სხვების მონაწილეობას არ გამორიცხავდნენ. ბრალდებულმა ბრალი არ აღიარა, ბოლო სიტყვის უფლებაზე უარი თქვა, ხოლო მისმა დაცვამ საქმე „გაყალბებულად“ მოიხსენია და მოსამართლეების გადაყენება მოითხოვა.