უკრაინელი ეკონომისტი: უკრაინა ახალი კრიზისისთვის მზად არ არის და ის უკვე დაიწყო
ეკონომისტმა ოლექსი კუშმა სტატია გამოაქვეყნა, სადაც აცხადებს, რომ უკრაინის ეკონომიკამ ომის ტოქსიკური გამოწვევებისადმი მდგრადობა დაკარგა. მისი შეფასებით, 2026 წლის დასაწყისში მშპ-ის დინამიკა პირველად გახდა უარყოფითი 2023 წლის პირველი კვარტლის შემდეგ, ხოლო 2027 წლის პროექტ-ბიუჯეტში სტრატეგიული რეზერვის შევსებაზე მხოლოდ 69 მლნ გრივნაა გათვალისწინებული.
მთავარი მომენტები
- ოლექსი კუშმა სტატია დაწერა „უკრაინა ახალი კრიზისისთვის მზად არ არის, და ის უკვე აქ არის“.
- 2026 წლის დასაწყისში მშპ-ის დინამიკა პირველად გახდა უარყოფითი 2023 წლის პირველი კვარტლის შემდეგ.
- 2026 წლის ზაფხულში საწარმოებისთვის პირობები გაუარესდა სამრეწველო, სასაწყობო, საფოსტო და სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურაზე დარტყმების გამო.
- შავი ზღვის პორტების მუშაობის შეზღუდვამ ექსპორტის შესაძლებლობები შეავიწროვა.
- 2026 წლის პირველ შვიდ თვეში სამრეწველო წარმოება 0,3%-ით შემცირდა წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით.
- 2027 წლის პროექტ-ბიუჯეტში სტრატეგიული რეზერვის შევსებაზე მხოლოდ 69 მლნ გრივნა (დაახლოებით 1,5 მლნ აშშ დოლარი) იგეგმება.
- 2027 წლის პროექტ-ბიუჯეტში ეკონომიკაში მობილიზაციის ღონისძიებებზე მხოლოდ 144 მლნ გრივნაა გამოყოფილი ომის მეხუთე წელს.
- კუში შიდა საკრედიტო რესურსების ნაკლებობას უკრაინის ეროვნული ბანკის (NBU) გადაჭარბებულად მკაცრ პოლიტიკას აბრალებს.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
კუშის შეფასება მიუთითებს, რომ ომის მეხუთე წელს უკრაინის ეკონომიკა ახალ კრიზისულ ფაზაში შედის: მშპ-ის ზრდა პირველად გახდა უარყოფითი 2023 წლის დასაწყისის შემდეგ. ის ასახავს შიდა პოლიტიკურ დებატს NBU-ის მონეტარული პოლიტიკის შესახებ და ამახვილებს ყურადღებას 2027 წლის ბიუჯეტის არჩევანზე, სადაც სტრატეგიულ რეზერვსა და მობილიზაციის ღონისძიებებზე მინიმალური თანხები გამოიყოფა. ეკონომიკური გაუარესება პირდაპირ რუსეთის დარტყმებს უკავშირდება სამრეწველო, სატრანსპორტო და პორტული ინფრასტრუქტურაზე.
რა მოხდა
უკრაინელმა ეკონომისტმა და ფინანსურმა ანალიტიკოსმა ოლექსი კუშმა სტატია გამოაქვეყნა სათაურით „უკრაინა ახალი კრიზისისთვის მზად არ არის, და ის უკვე აქ არის“. მისი თქმით, უკრაინის ეკონომიკამ ვერ შეძლო სტრუქტურული რესტრუქტურიზაცია და ომის ტოქსიკურ გამოწვევებთან მდგრადობის მიღწევა. 2026 წლის დასაწყისში მშპ-ის დინამიკა პირველად გახდა უარყოფითი 2023 წლის პირველი კვარტლის შემდეგ; 2026 წლის ზაფხულში სამრეწველო, სასაწყობო, საფოსტო და სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურაზე დარტყმებმა მიწოდების ჯაჭვები შეარყია, ხოლო შავი ზღვის პორტების მუშაობის შეზღუდვამ ექსპორტის შესაძლებლობები შეავიწროვა. 2026 წლის პირველ შვიდ თვეში სამრეწველო წარმოება 0,3%-ით შემცირდა წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით. კუში შიდა საკრედიტო რესურსების ნაკლებობას ეროვნული ბანკის მკაცრ პოლიტიკას აბრალებს და მიიჩნევს, რომ ეს პოლიტიკა „სათბურის პირობებს“ უქმნის ბანკის ლობისტურ ჯგუფს. 2027 წლის პროექტ-ბიუჯეტში სტრატეგიული რეზერვის შევსებაზე მხოლოდ 69 მლნ გრივნა (დაახლოებით 1,5 მლნ აშშ დოლარი), ხოლო ეკონომიკაში მობილიზაციის ღონისძიებებზე — მხოლოდ 144 მლნ გრივნაა გათვალისწინებული ომის მეხუთე წელს. კუში ამ კრიზისს დენის შმიჰალისა და იულია სვირიდენკოს მთავროვნების შეუსრულებელ „საშინაო დავალებად“ მიიჩნევს.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
წყარო ვარდნას ისევე ბრალდებს შიდა პოლიტიკის შეცდომებს, როგორც ომის შედეგებს. კრიტიკის ცენტრშია NBU-ის მკაცრი მონეტარული პოლიტიკა, რომელიც, კუშის აზრით, შიდა საკრედიტო რესურსებს ამცირებს და სამრეწველო სექტორს აზარალებს. 2027 წლის პროექტ-ბიუჯეტი — 69 მლნ გრივნა სტრატეგიულ რეზერვსა და 144 მლნ გრივნა მობილიზაციის ღონისძიებებზე — მოწმობს, რომ მთავრობა კრიზისისთვის სათანადოდ მზად არ არის. ტექსტი ასევე ასახელებს პასუხისმგებელ პირებს — წინა პრემიერ-მინისტრ დენის შმიჰალს და მის მემკვიდრე იულია სვირიდენკოს — როგორც იმ ფიგურებს, ვისი შეუსრულებელი „საშინაო დავალებაც“ ამჟამინდელ კრიზისამდე მიგვიყვანა.
კონტექსტი
უკრაინის ეკონომიკამ 2023 წელს ფსკერიდან აღდგენა დაიწყო და 2024–2025 წლებში 2–3%-ით გაიზარდა სრულმასშტაბიანი ომის საწყისი შოკის შემდეგ. სამრეწველო სექტორი ტრადიციულად უკრაინული ექსპორტისა და დასაქმების ერთ-ერთი საყრდენი იყო, ხოლო შავი ზღვის პორტები — უკრაინული სოფლის მეურნეობისა და სხვა ექსპორტის გარემოში გასაღების არხი. 2027 წლის პროექტ-ბიუჯეტი იულია სვირიდენკოს მთავრობამ მოამზადა, რომელმაც დენის შმიჰალის კაბინეტი შეცვალა.