სლოვაკიის პრემიერი ფიცო აცხადებს, რომ არ აპირებს ნატოს მე-5 მუხლის შესრულებას რუსეთის თავდასხმის შემთხვევაში
სლოვაკიის პრემიერ-მინისტრმა რობერტ ფიცომ პრეშოვის საავადმყოფოში სტუდენტებისა და პერსონალის წინაშე გამოსვლისას განაცხადა, რომ არ აპირებს ნატოს მე-5 მუხლით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას და არ მიიღებს სლოვაკიას მოკავშირეების დაცვაში მონაწილეობას რუსეთის შესაძლო თავდასხმის შემთხვევაში. მან ევროპელ ლიდერებს „ომისმუკათხობელი რიტორიკა“ შანტაჟი და რუსეთი ერთხელაც არ დაასახელა როგორც აგრესორი ქვეყანა. ფიცოს განცხადება მის კიევში დაგეგმილ ვიზიტამდე ერთი დღით ადრე გაკეთდა.
მთავარი მომენტები
- სლოვაკიის პრემიერ-მინისტრმა რობერტ ფიცომ პრეშოვის საავადმყოფოში სტუდენტებისა და თანამშრომლების წინაშე განაცხადა, რომ არ აპირებს ნატოს მე-5 მუხლის შესრულებას რუსეთის თავდასხმის შემთხვევაში.
- ფიცომ ევროპელ ლიდერებს „ომისმუკათხობელი რიტორიკა“ დააბრალა და განაცხადა, რომ არ ესმის, ვისთან უნდა იბრძოლოს ნატომ.
- გამოსვლის განმავლობაში ფიცომ რუსეთი ერთხელაც არ დაასახელა როგორც აგრესორი სახელმწიფო ან ევროპისთვის სამხედრო საფრთხის წყარო.
- ფიცომ განაცხადა, რომ ევროპული მასშტაბის ომის ალბათობის თვალსაზრისით ვითარება „არასოდეს ყოფილა ასეთი სერიოზული და დაძაბული, როგორც ახლა“.
- ფიცომ 18 სექტემბერს კიევში ვიზიტი დააანონსა და უკრაინის პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკისა და პრემიერ-მინისტრ სერჰიი კორეცკისთან შეხვედრა დაგეგმა.
- ნატოს ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულების მე-5 მუხელი კოლექტიური თავდაცვის პრინციპს ამყარებს: ერთ წევრზე თავდასხმა თავდასხმად მიიჩნევა მთელი ალიანსის წინააღმდეგ, თუმცა დახმარების კონკრეტულ ფორმას თითოეული სახელმწიფო თვითონ განსაზღვრავს.
- 2023 წლის შემოდგომაში პრემიერ-მინისტრის პოსტზე დაბრუნების შემდეგ ფიცომ უკრაინისთვის სამხედრო დახმარება შეწყვიტა და რუსეთის შეჭრას ამართლებდა.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ნატოს წევრი სახელმწიფოს პრემიერ-მინისტრის ღია განცხადება ალიანსის ცენტრალური კოლექტიური თავდაცვის ვალდებულების წინასწარ უარყოფის შესახებ გაკეთდა იმ კვირებში, როცელშიც ნატოს ტერიტორიაზე რუსული დრონებისა და სავარაუდო საბოტაჟის რიგითი შემთხვევები ფიქსირდებოდა — 13 სექტემბერს დრონმა სამგზავრო მატარებლის ლოკომოტივი დაარტყა პოლონეთის საზღვრიდან 2 კილომეტრში, 14 სექტემბერს რუსულმა ფრიგატმა დანიურ სამხედრო ვერტმფრენს სიგნალური რაკეტები ესროლა, 15 სექტემბერს რუსული დრონი ლიეტუვაში ჩამოვარდა. უკრაინული მედია ფიცოს რუსეთის, როგორც საფრთხის წყაროს, არდასახელებას და ევროპელი ლიდერებისთვის „ომისმუკათხობელი რიტორიკის“ ბრალდებას მოსკოვთან შესაბამისობის ნიშნად აფასებს.
რა მოხდა
სლოვაკიის პრემიერ-მინისტრმა რობერტ ფიცომ 17 სექტემბერს პრეშოვის საავადმყოფოში სტუდენტებისა და პერსონალის წინაშე გამოსვლისას განაცხადა, რომ არ აპირებს ნატოს ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულების მე-5 მუხლით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას და სლოვაკიის მოკავშირეების დაცვაში ჩართვას რუსეთის შესაძლო თავდასხმის შემთხვევაში. მან ევროპელ ლიდერებს „ომისმუკათხობელი რიტორიკა“ შანტაჟი და რუსეთი ერთხელაც არ დაასახელა როგორც აგრესორი ქვეყანა ან ევროპისთვის სამხედრო საფრთხის წყარო. ფიცომ ამავე გამოსვლაში აღნიშნა, რომ ევროპული მასშტაბის ომის ალბათობის თვალსაზრისით ვითარება არასოდეს ყოფილა „ასეთი სერიოზული და დაძაბული, როგორც ახლა“, და განაცხადა, რომ ნატოში წევრობას აფასებს და ვალდებულებებს პატივს სცემს, თუმცა პრემიერ-მინისტრის რანგში ყველაფერს გააკეთებს, რომ სლოვაკია არასოდეს მოხვდეს სამხედრო კონფლიქტში. ფიცომ ასევე 18 სექტემბრისთვის კიევში ვიზიტი დააანონსა და უკრაინის პრეზიდენტ ვოლოდიმერ ზელენსკისა და პრემიერ-მინისტრ სერჰიი კორეცკისთან შეხვედრა დაგეგმა.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
ყველა შვიდი წყარო უკრაინული მედიაა. სტატიების სათაურები აქტიურად ხაზს უსვამს, რომ ფიცომ უარი თქვა მოკავშირეების დაცვაზე რუსეთის შესაძლო თავდასხმის შემთხვევაში, და ციტირებს მის რიტორიკას, რომელიც კოლექტიური თავდაცვის იდეას აიგივებს „ომისმუკათხობელ საუბრებთან“. მასალები ფიცოს გამოსვლას მის კიევში დაგეგმილ ვიზიტთან აკავშირებს, კონტექსტად მოჰყავს 2023 წლიდან სლოვაკიის მიერ უკრაინისთვის სამხედრო დახმარების შეჩერება, უკრაინის ნატოს წევრობის წინააღმდეგ მისი ხანგრძლივი პოზიცია და 2026 წლის ივნისში, ანკარის სამიტამდე, უკრაინისთვის ფინანსური და სამხედრო მხარდაჭერის გაგრძელების წინააღმდეგ მისი განცხადებები. გამოსვლა ნატოს ტერიტორიაზე ბოლო კვირებში დაფიქსირებულ რუსული დრონების და ჰიბრიდული ინციდენტების ფონზე განიხილება. რამდენიმე მასალა ხაზს უსვამს, რომ ფიცომ რუსეთი აგრესორად არც ერთხელ არ დაასახელა და ევროპელ ლიდერებს „ომისმუკათხობელ რიტორიკას“ დააბრალა, რაც რუსეთის შეჭრის გამართლების ფართო პრაქტიკის ნაწილად წარმოაჩენს.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები ფიცოს უარის ფორმულირებაში განსხვავდებიან — ერთი ნაწილი მას ნატოს ვალდებულებების უარყოფად წარმოაჩენს, მეორე კი სლოვაკიის უფლებად, თავად განსაზღვროს მათი შესრულების ფორმა. გარდა ამისა, კიევში დაგეგმილ შეხვედრაზე უკრაინის პრემიერ-მინისტრის სახელის ტრანსლიტერაცია სხვადასხვა ვარიანტით გვხვდება (Koretsky, Koreckyi, Koretskyi).
კონტექსტი
ნატოს ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულების მე-5 მუხელი კოლექტიური თავდაცვის პრინციპს ამყარებს: ერთ წევრზე შეიარაღებული თავდასხმა მთელი ალიანსის წინააღმდენ თავდასხმად მიიჩნევა, თუმცა დახმარების კონკრეტულ ფორმას თითოეული სახელმწიფო თვითონ განსაზღვრავს. ფიცოს 2023 წლის შემოდგომაში სლოვაკიის პრემიერ-მინისტრის პოსტზე დაბრუნების შემდეგ ქვეყანამ უკრაინისთვის სამხედრო დახმარება შეწყვიტა და მან რუსეთის შეჭრის გამართლების ხასიათის განცხადებები დაიწყო. 2024-2025 წლებში ფიცო უკრაინის ნატოს წევრობის წინააღმდეგ მუდმივად გამოდიოდა და ვეტოს ემუქრებოდა, 2026 წლის ივნისში კი ანკარის სამიტამდე უკრაინისთვის მასშტაბური მხარდაჭერის წინააღმდეგ კატეგორიულად გამოვიდა. გამოსვლამდე კვირებით ნატოს ტერიტორიაზე რუსული დრონების და სავარაუდო საბოტაჟის რამდენიმე შემთხვევა დაფიქსირდა: 13 სექტემბერს დრონმა სამგზავრო მატარებლის ლოკომოტივი დაარტყა პოლონეთის საზღვრიდან 2 კილომეტრში, იაჰოდინის სადგურთან; 17 სექტემბერს პოლონეთის პრემიერ-მინისტრმა დონალდ ტუსკმა განაცხადა, რომ კიდევ ერთი რუსული დრონი უკრაინა-პოლონეთის საზღვართან, იაჰოდინ-დოროჰუსკის სასაზღვრო პუნქტთან ჩამოვარდა; 14 სექტემბერს რუსულმა ფრიგატმა დანიურ სამხედრო ვერტმფრენს სიგნალური რაკეტები ესროლა; 15 სექტემბერს რუსული დრონი ლიეტუვაში ჩამოვარდა და იტალიელმა საბრძოლო თვითმფრენებმა ჩამოაგდეს. აგვისტოში სლოვაკმა პოლიციამ განაცხადა, რომ აღკვეთა შკიეტონის უპილოტო საფრენი აპარატების ქარხანაზე შეტევა და სამი უცხოელი დააკავა, კომპანია კი ინციდენტს რუსეთს უკავშირებს. ფიცომ ამავე გამოსვლაში ბრატისლავის მიერ უკრაინის ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის აღდგენისთვის დაახლოებით 100 მილიონი ევროს ღირებულების პროგრამა და ომის დასასრულებლად უფრო აქტიური დიპლომატიის საჭიროება გაიხსენა. სლოვაკიამ ფიცოს ხელისუფლებაში დაბრუნებამდე უკრაინას 671 მილიონი ევროს და დაახლოებით ათი MiG-29 ტიპის თვითმფრენი გადასცა 13 პაკეტის სახით.