ფონ დერ ლაიენმა ევროპული უსაფრთხოების საბჭოს შექმნა და NATO-ს მე-4 სტატიის ანალოგი შესთავაზა
ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა 16 სექტემბრის ყოველწლიურ მდგომარეობის შესახებ სიტყვაში ევროპის პარლამენტში შესთავაზა ევროპული უსაფრთხოების საბჭოს შექმნა ევროკავშირის ლიდერებისა და მოწინავე პარტნიორების ფორმატში — მათ შორის უკრაინის, გაერთიანებული სამეფოს, ნორვეგიის, კანადის და სხვების ჩართვით — ასევე ახალი ევროპული უსაფრთხოების სტრატეგია „საგანგებო უსაფრთხოების პროტოკოლით“, რომელიც NATO-ს მე-4 სტატიის ანალოგი იქნება. მისი თქმით, ჰიბრიდული საფრთხეები ყოველდღიურად ძლიერდება, ხოლო ტრანსატლანტიკური კავშირები სუსტდება.
მთავარი მომენტები
- 16 სექტემბერს სტრასბურგში ევროპარლამენტში გამართულ მდგომარეობის შესახებ სიტყვაში ფონ დერ ლაიენმა ევროპული უსაფრთხოების საბჭოს შექმნა შესთავაზა ევროკავშირის ლიდერებისა და პარტნიორების ფორმატში
- შეთავაზებულ ფორმატში პარტნიორებად დასახელდნენ უკრაინა, გაერთიანებული სამეფო, ნორვეგია, კანადა და სხვები
- ფონ დერ ლაიენმა ევროკავშირის საგარეო საქმეთა და უსაფრთხოების პოლიტიკის უმაღლეს წარმომადგენელ კაია კალასთან ერთად ახალი ევროპული უსაფრთხოების სტრატეგიის წარდგენა დააანონსა
- „საგანგებო უსაფრთხოების პროტოკოლი“ შექმნის იდეა NATO-ს მე-4 სტატიის ანალოგად გაჟღერდა — ერთი წევრი სახელმწიფოს მოთხოვნით ყველა წევრი ქვეყანა შეიკრისება ევროპული პასუხის შესათანხმებლად
- უკრაინისთვის დაპირდება ამერიკული Patriot ტიპის საზენიტო რაკეტების შესყიდვა და „Freya“-ზე დაფუძნებული ერთობლივი ევროკავშირ-უკრაინის საჰაერო/სარაკეტო თავდაცვის სისტემის შექმნა
- ფონ დერ ლაიენმა კვირის განმავლობაში დანიაში, ლიეტუვაში, პოლონეთსა და ლაიფციგში მომხდარი ინციდენტები ევროპის ტერიტორიაზე რუსული ჰიბრიდული თავდასხმების მტკიცებულებად დაასახელა
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ეს გახლვატება ევროკავშირის თავდაცვის პოლიტიკაში ინსტიტუციური ნაბიჯია — ფორმირდება NATO-ს გარეთ მოქმედი სტრუქტურა, რომელიც შეიძლება სწრაფი კონსულტაციების მექანიზმად იქცეს ჰიბრიდული თავდასხმების პირობებში. უკრაინა პირდაპირ ჩართულია შეთავაზებულ ლიდერების ფორმატში და მისთვის კონკრეტული შეთავაზებები გაკეთდა — Patriot-ის ტიპის რაკეტები და „Freya“-პროექტის საფუძველზე ერთობლივი საჰაერო თავდაცვა. გამოსვლა ერთდროულად არის პასუხი რუსულ ჰიბრიდულ ზეწოლაზე და ვაშინგტონის მიმართ ნდობის შესუსტებაზე ტრამპის ადმინისტრაციის დროს.
რა მოხდა
16 სექტემბერს, ევროპარლამენტში ყოველწლიური მდგომარეობის შესახებ სიტყვით გამოსვლისას, ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა შესთავაზა ორი მთავარი ინიციატივა. პირველი — ევროპული უსაფრთხოების საბჭოს შექმნა ევროკავშირის ლიდერებისა და მოწინავე პარტნიორების ფორმატში, სადაც უკრაინა, გაერთიანებული სამეფო, ნორვეგია, კანადა და სხვა ქვეყნები იქნებიან წარმოდგენილი. მეორე — ახალი ევროპული უსაფრთხოების სტრატეგია, რომელსაც კაია კალასთან ერთად წარადგენს და რომელიც NATO-ს მე-4 სტატიის ევროპულ ანალოგად მოიაზრება. ამ მექანიზმით, ერთი წევრი სახელმწიფოს მოთხოვნით, ყველა წევრი ქვეყანა შეიკრისება საერთო პასუხის შესათანხმებლად, ესკალაციის შესაკავებლად და შედეგების შესამცირებლად. ფონ დერ ლაიენმა კონკრეტული ინციდენტები დაასახელა — 14 სექტემბერს დანიის სამხედრო შვეულმფრენზე რუსული ფრიგატიდან სასიგნალო რაკეტების გაშვება, 15 სექტემბერს ლიეტუვაში რუსული დრონის ჩამოვარდნა, პოლონეთსა და ლაიფციგში დრონებთან დაკავშირებული შემთხვევები — და განაცხადა, რომ ეს შეტევები მიმართულია არა მხოლოდ ცალკეული ქვეყნების, არამედ მთელი ევროკავშირის წინააღმდეგ. უკრაინისთვის კონკრეტულად დაანონსა Patriot-ის ტიპის ამერიკული საზენიტო რაკეტების შესყიდვა და „Freya“-პროექტზე დაფუძნებული ერთობლივი საჰაერო თავდაცვის სისტემა. ასევე შესთავაზა ახალი ევროპული სტრატეგიული შესაძლებლობების ინსტრუმენტი, რომელიც NATO-სთან სრულ შესაბამისობაში იქნება. ევროპის სახალხო პარტიის ფრაქციის ხელმძღვანელმა მანფრედ ვებერმა ინიციატივა მხარი დაუჭირა და ევროპის თავდაცვის ხარჯვის ამჟამინდელ შედეგს „27 ბონსაის არმია“ უწოდა, მოუწოდებს ცალკეული ეროვნული სტრუქტურების ნაცვლად ერთობლივი შესაძლებლობების შექმნისკენ.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინული მედია ფონ დერ ლაიენის გამოსვლას ორი ძირითადი ოპტიკით აშუქებს. პირველ რიგში, ყველა მიწოდებული წყარო უკრაინულია და ყველა ხაზს უსვამს უკრაინის ჩართვას შეთავაზებულ ევროპულ უსაფრთხოების საბჭოში გაერთიანებული სამეფოსთან, ნორვეგიასთან, კანადასთან და სხვებთან ერთად, რაც კიევის ადგილს უახლოეს მოწინავე კოალიციაში აფიქსირებს. მეორეც, განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა უკრაინისთვის კონკრეტულ შეთავაზებებს — Patriot-ის ტიპის რაკეტების შესყიდვას და „Freya“-პროექტზე დაფუძნებულ ერთობლივ საჰაერო თავდაცვას. უკრაინული გამოცემები ინიციატივას ღიად „პასუხად პუტინსა და ტრამპზე“ წარმოაჩენენ და ევროპულ უსაფრთხოების სტრატეგიას პირდაპირ უკრაინის ომთან დაკავშირებულ დოკუმენტად მიიჩნევენ. რამდენიმე გამოცემა მანფრედ ვებერის „27 ბონსაის არმიის“ შეფასებას ერთობლივი ევროპული თავდაცვის მოწოდების მხარდაჭერად ასახელებს.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები ერთმანეთს ერთ კონკრეტულ დეტალში ეთითებიან: რუმინელმა საგარეო საქმეთა მინისტრმა ოანა ტოიუმ რუსული დრონის რუმინულ ქალაქ გალაცში საცხოვრებელ შენობაზე ჩამოვარდნის შეფასებისას განაცხადა, რომ ეს შემთხვევა NATO-ს მე-4 სტატიის კონსულტაციების ამოქმედების კრიტერიუმებს აკმაყოფილებს. ერთი წყარო იმავე შეფასებას უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრ სიბიჰას მიაწერს. დანარჩენ საკითხებზე მნიშვნელოვანი განსხვავებები არ ჩანს.
კონტექსტი
NATO-ს მე-4 სტატია ნებისმიერ წევრ სახელმწიფოს აძლევს უფლებას, მოითხოვოს კონსულტაციები მოკავშირეებთან, როდესაც მის ტერიტორიულ მთლიანობას საფრთხე ემუქრობა, და ჩაითვლება მე-5 სტატიის ამოქმედების წინა საფეხურად. ევროპული უსაფრთხოების საბჭოს იდეა 1980-იან წლებიდან ცირკულირებს — აღორძინდა 2003 წლის ერაყის ომის შემდეგ ევროკავშირში გაჩენილი განხეთქილების ფონზე, 2017 წელს კი მაშინდისმა კომისიის პრეზიდენტმა ჟან-კლოდ იუნკერმა და საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა ახალი ბიძგი მისცეს, თუმცა ბრიტანეთის წინააღმდეგობის გამო იდეა ჩავარდა. მიმდინარე კვირის ინციდენტებს შორის: 3 სექტემბერს დანიის უსაფრთხოების სამსახურის კონტრდაზვერვის ხელმძღვანელმა ემილ გრეშოლმმა განაცხადა, რომ დაზვერვამ გამოავლინა რუსეთის მიერ დანიის თავდაცვის მრეწველობის საწარმოებში დივერსიის გეგმები და მზადება; 14 სექტემბერს დანიის სამხედრო შვეულმფრენზე რუსული ფრიგატიდან სასიგნალო რაკეტები გაუშვეს; 15 სექტემბერს რუსული დრონი ჩამოვარდა ლიეტუვაში — მას იტალიურმა გამანადგურებლებმა შაულიაის საავიაციო ბაზიდან კრუონისის ჰიდროაკუმულატორულ ელექტროსადგურთან აფრენისას ჩამოაგდეს და სამთო-მოლოს სამსახურმა მასზე აღმოჩენილი ასაფეთქებელი მოწყობილობა განეიტრალა; ლაიფციგში კი უკრაინულ საფრენ აპარატთან დრონი გამოჩნდა. გერმანიის კანცლერ ფრიდრიხ მერცისის პარტიამ და რუმინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ოანა ტოიუმ ცალ-ცალკე NATO-ს მე-4 სტატიის ამოქმედებისკენ მოუწოდეს. ფონ დერ ლაიენმა ასევე შესთავაზა კანადის ევროკავშირის ასოცირებულ წევრად გადაქცევა და ახალი ევროპული სტრატეგიული შესაძლებლობების ინსტრუმენტი წარადგინა.