უკრაინის მთავრობამ 2027 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტი უმაღლეს რადას წარუდგინა
უკრაინის მინიტтедерადა החל ოთხშაბათს საღამოს 2027 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტი დაამტკიცა და რადას წარუდგინა. დოკუმენტი, რომელიც საფინანსო სამინისტრომ მოამზადა, 5,65 ტრილიონი გრივნის შემოსავალს და 7,27 ტრილიონი გრივნის ხარჯს ითვალისწინებს. თავდაცვასა და უსაფრთხოებაზე 4,86 ტრილიონი გრივნა იხატჯება (მშპ-ის 48,8%, ბიუჯეტის ხარჯების 66,8%). ბიუჯეტის დასაბალანსებლად 52,6 მილიარდი დოლარის საერთაშორისო დახმარებაა საჭირო.
მთავარი მომენტები
- ბიუჯეტის პროექტი 15 სექტემბერს საღამოს დაამტკიცა მინიტтедерადა და რადაში კანონპროექტ №16000-ით დარეგისტრირდა
- შემოსავალი — 5 ტრლნ 648 მლდ გრივნა (+8,7%), ხარჯი — 7 ტრლნ 272 მლდ გრივნა (+13,5%) 2026 წლის გეგმასთან შედარებით
- თავდაცვასა და უსაფრთხოებაზე — 4 ტრლნ 885 მლდ გრივნა (მშპ-ის 43,8%, ბიუჯეტის 66,8%); თავდაცვის სამინისტროს — 3,76 ტრლნ გრივნა
- დასაბალანსებლად საჭიროა 52,6 მლდ დოლარის საერთაშორისო დახმარება — ევროკავშირი, G7, მსფ, მსოფლიო ბანკი, დიდი ბრიტანეთი
- 131 მლდ გრივნაზე მეტი შემოსავალი საგადასახადო კოდექსის ცვლილებებზეა დამოკიდებული (დღგ-ის +1 პპ, საწვავის აქციზის +4 პპ), რომელთა მიღებაც ბიუჯეტის კომიტეტის თავმჯდომარემ „ნაკლებად სავარაუდოდ“ შეაფასა
- სოციალური ხარჯები — 540,3 მლდ გრივნა (+15,5%), განათლება — 328,5 მლდ გრივნა (+21,6%), ჯანდაცვა — 292,5 მლდ გრივნა (+13,9%); ენის ომბუდსმენის დაფინანსება თითქმის ორმაგდება
- ამენდმენტების წარდგენის ვადა — 1 ოქტომბერი; პირველი მოსმენა — ოქტომბრის ბოლოს
რატომ არის მნიშვნელოვანი
2027 წლის პროექტი უკრაინის ისტორიის ყველაზე საომარი ბიუჯეტია: თავდაცვასა და უსაფრთხოებაზე ხარჯების 66,8% მიდის, მთლიანი სახელმწიფო ხარჯი 8 ტრილიონ გრივნას აჭარბებს — 2022 წლამდელ დონეზე ოთხჯერ მეტია — და სახელმწიფო ნაკლებ ვიდრე ნახევარს საკუთარი რესურსებით ფარავს. ბიუჯეტის დასაბალანსებლად 52,6 მილიარდი დოლარის საერთაშორისო დახმარებაა საჭირო, ანალიტიკოსები კი 36,5–37,8 მილიარდ დოლარიან დაფინანსების სხვაობაზე მიუთითებენ. 131 მილიარდ გრივნაზე მეტი შემოსავალი საგადასახადო კოდექსის ცვლილებებზეა დამოკიდებული (დღგ-ის +1 პპ, საწვავის აქციზის +4 პპ), რომელთა მიღებაც ბიუჯეტის კომიტეტის თავმჯდომარემ „ნაკლებად სავარაუდოდ“ შეაფასა. პრემიერ-მინისტრმა ბიუჯეტი „ომში მყოფი ქვეყნის ბიუჯეტად“ მონათლა და გადაწყვეტილებების შეფერხების საფრთხეზე გააკეთა ფსოვნიკი, ხოლო ფინანსთა მინისტრმა 2022 წლის შემდეგ ყველაზე დაძაბულ ვითარებად შეაფასა და გაყინულ რუსულ აქტივებზე მოქმედებისკენ მოუწოდა.
რა მოხდა
15 სექტემბრის საღამოს უკრაინის მინიტერთა კაბინეტმა, ფინანსთა სამინისტროს მიერ მომზადებული, 2027 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტი დაამტკიცა და უმაღლეს რადას კანონპროექტ №16000-ის სახით წარუდგინა. პროექტი 5 ტრლნ 648 მლდ გრივნის შემოსავალს (+8,7% 2026 წლის გეგმასთან შედარებით) და 7 ტრლნ 272 მლდ გრივნის ხარჯს (+13,5%) ითვალისწინებს. თავდაცვასა და უსაფრთხოებაზე 4 ტრლნ 885 მლდ გრივნა (მშპ-ის 43,8%, ბიუჯეტის ხარჯების 66,8%) იხატჯება, მათ შორის თავდაცვის სამინისტროს 3,76 ტრლნ გრივნა — 320 მლდ გრივნით მეტი 2026 წლის გეგმაზე. სოციალურ პოლიტიკაზე 540,3 მლდ გრივნა (+15,5%), განათლებაზე 328,5 მლდ გრივნა (+21,6%), ჯანდაცვაზე 292,5 მლდ გრივნა (+13,9%) გაითვალისწინება. ენერგეტიკის სექტორზე დაახლოებით 100 მლდ გრივნა იხატჯება, მათ შორის 60 მლდ გრივნა რუსული თავდასხმების შედეგად დაზარალებული ობიექტების აღდგენისთვის და განაწილებული გაზის გენერაციის განვითარებისთვის. ბიუჯეტი ითვალისწინებს 65%-იან ხელფასის მატებას მასწავლებლებისთვის, ექიმებისთვის და ექთნებისთვის. დაგეგმილი შემოსავლიდან 131 მლდ გრივნაზე მეტი საგადასახადო კოდექსის ცვლილებებზეა დამოკიდებული (დღგ-ის +1 პპ, საწვავის აქციზის +4 პპ), კიდევ 52,5 მლდ გრივნა — 50%-იანი საბანკო მოგების გადასახადის გახანგრძლივებასა და ციფრული პლატფორმების დაბეგვრის კანონზე. დეპუტატებმა ამენდმენდები 1 ოქტომბრამდე უნდა წარადგინონ, პირველი მოსმენა ოქტომბრის ბოლოს იგეგმება.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
ყველა წყარო უკრაინულია და ერთსულლად აფიქსირებს საომარი ბიუჯეტის მასშტაბს. პრემიერ-მინისტრის ფორმულირება — „ომში მყოფი ქვეყნის ბიუჯეტი“ — სააგენტოებისა და მედიის მიერ ერთნაირად გადმოცემა. უკრაინული მედია დეტალურად ასახელებს სექტორების მიხედვით ხარჯებს — თავდაცვა, განათლება, ჯანდაცვა, სოციალური პოლიტიკა, ვეტერანები, ენერგეტიკა, სოფლის მეურნეობა, გზების ფონდი, ტელეთონი — და პროექტს ყოვლისმომცველ სოცია და უსაფრთხოების დოკუმენტად წარმოაჩენს. ანალიტიკური და ოპოზიციური გამოცემები ფისკალურ მოწყვლადობას გამოჰყოფენ: საერთაშორისო დახმარებაზე დამოკიდებულებას, საგადასახადო ცვლილებების აუცილებლობას, პარლამენტში მათი მხარდაჭერის სისუსტეს, დადასტურებულ და დაგეგმილ დაფინანსებას შორის სხვაობას. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა პოლიტიკურად და კულტურულად სიმბოლურ ხარჯებს: ენის ომბუდსმენის დაფინანსების თითქმის გაორმაგებას, „პლასტის“ მოძრაობის მხარდაჭერას (61,5 მლნ გრივნა), ტელეთონისა და საჯარო მაუწყებლის (Suspilne) დაფინანსებას. ენერგეტიკული სექტორის დაფარვა რუსული თავდასხმებისგან დაზარალებული ობიექტების დაცვასა და აღდგენაში, განაწილებული გენერაციის განვითარებაში უსაფრთხოებისა და მდგრადობის პრიორიტეტად არის წარმოჩენილი.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები სამ საკითხზე განსხვავდებიან. პირველი, საგადასახადო ცვლილებებზე დამოკიდებული შემოსავლის მოცულობაზე: ბიუჯეტის კომიტეტის თავმჯდომარე როქსოლანა პიდლასა 131 მლდ გრივნაზე მეტს ასახელებს (დღგ-ის +1 პპ და საწვავის აქციზის +4 პპ), ხოლო დეპუტატი იაროსლავ ჟელეზნიაკი — 117,3 მლდ გრივნას და აღნიშნავს, რომ დოკუმენტებში დღგ-ის სტანდარტული განაკვეთი და მოქმედების თარიღი მითითებული არ არის. მეორე, პრემიერ-მინისტრის სახელზე: ერთი ნაშრომი მას „სერჰიი კორეცკის/კორჩეცკი/კორჩევსკი“-ს უწოდებს, მეორე კი ბიუჯეტის ენერგეტიკურ პრიორიტეტებზე კომენტარს „დენის შმიჰალს“ მიაწერს. მესამე, ფინანსური სხვაობის შეფასებაში: ოფიციალურად საერთაშორისო დახმარების მოთხოვნა 52,6 მლდ დოლარია, თუმცა ანალიტიკოსი ოლექსანდრ პარაშჩი დაუფინანსებულ სხვაობას 36,5–37,8 მლდ დოლარად ასახელებს, ხოლო პირობების გაუარესების შემთხვევაში 2027 წლის ბოლოსთვის დაახლოებით 80 მლდ დოლარის დეფიციტს გამორიცხავს. გარდა ამისა, საგადასახადო შემოსავლის წყაროები ერთდროულად წარმოჩინდება როგორც პროექტში უკვე ჩაშენებული, ისე პარლამენტის გადაწყვეტილებაზე დამოკიდებული, ბიუჯეტის კომიტეტის თავმჯდომარე კი ამ ცვლილებებს პირადად „ნაკლებად სავარაუდოდ“ აფასებს.
კონტექსტი
უკრაინის საბიუჯეტო პროცედურით, მინისტრთა კაბინეტი პროექტს პარლამენტს წარუდგენს, რის შემდეგაც დეპუტატებს 1 ოქტომბრამდე შეუძლიათ ამენდმენდების შეტანა, ხოლო პირველი მოსმენა ოქტომბრის ბოლოს არის დაგეგმილი. ახალი პროექტის წარდგენამდე პრეზიდენტმა დეპუტატებს მოუწოდა, 2026 წლის ბიუჯეტის დეფიციტის დასაფარად შვიდი გადაუდებელი კანონპროექტი მიეღოთ. უსაფრთხოების ხაზებს გარდა, პროექტი ითვალისწინებს 65%-იან ხელფასის მატებას მასწავლებლებისთვის, ექიმებისთვის და ექთნებისთვის; 96 მლდ გრივნას ეკონომიკისა და ბიზნესის მხარდაჭერისთვის; დაახლოებით 100 მლდ გრივნას ენერგეტიკის სექტორისთვის, მათ შორის 60 მლდ გრივნას რუსული თავდასხმების შემდეგ ობიექტების აღსადგენად. სოციალური ხარჯები 540,3 მლდ გრივნას (+15,5%), განათლება 328,5 მლდ გრივნას (+21,6%), ჯანდაცვა 292,5 მლდ გრივნას (+13,9%) შეადგენს — 2026 წლის გეგმასთან შედარებით.