პოლონეთის ულტრამემარჯვენე ევროდეპუტატმა ბრაუნმა უკრაინელი მეომრების ძეგლი დაანგრია
პოლონეთის პარლამენტის წევრმა და ულტრამემარჯვენე პარტია „კონფედერაცია პოლონური გვირგვინისა" ლიდერმა გჟეგოჟ ბრაუნმა პოლონეთ-უკრაინის საზღვრის სიახლოვეს, ლუბლინის სავოევოდოში, ბიალოსტოკის სოფელში უპა-ს მეომრების გრანიტის ობელისკი დააზიანა. ინციდენტის ვიდეოს თავად ბრაუნმა X (Twitter) პლატფორმაზე გამოაქვეყნა. პოლონეთის პოლიციამ 6 სექტემბერს გამოძიება დაიწყო, მათ შორის შესაძლო სიძულვილის მოტივით ჩადენილი დანაშაულის მუხლით.
მთავარი მომენტები
- გჟეგოჟ ბრაუნმა და პარტიის წევრმა მარჩინ მიკშამ გრანიტის ობელისკზე ჩაკვეთილი წარწერები ჩაქუჩებით/გისოსებით ჩამოტეხეს
- ძეგლი 41 უპა-ს მეომრის საფლავზე იყო აღმართული, რომლებიც 1946 წლის თებერვალში საბჭოთა ნკვდ-სთან ბრძოლაში დაიღუნეს; მემორიალი 1990-იანებიდან არსებობს, ამჟამინდელი ფორმა — 2019 წლიდან
- ბრაუნმა ვიდეო X-ზე თავად გამოაქვეყნა და ობელისკის დაუყოვნებლივ დემონტაჟი მოითხოვა, რადგან მისი თქმით, ის „აგინებს პოლონელების გენოციდის მსხვერპლთა ხსოვნას"
- პოლონეთის პოლიციამ 6 სექტემბერს გამოძიება დაიწყო ძეგლის შეურაცხყოფის, ქონების დაზიანების და ეროვნების ნიადაგზე შესაძლო სიძულვილის მოტივით ჩადენილი დანაშაულის მუხლებით
- პოლონეთის შსს-ს პრესსპიკერმა კაროლინა გალეცკამ განაცხადა, რომ დამნაშავეები დაუსჯელი არ დარჩებოდნენ
- OKO.press-ის ცნობით, პოლონეთში საფლავი იურიდიულად დაცულია მიუხედავად იმისა, დაცული იყო თუ არა ადმინისტრაციული პროცედურები მონუმენტის დადგმისას — ბრაუნის მტკიცების საპირისპიროდ
- უკრაინელმა ისტორიკოსმა ვოლოდიმირ ბირჩაკმა განაცხადა, რომ უკრაინამ დაახლოებით 10 წლის წინ შეაჩერა ექსჰუმაციის ნებართვების გაცემა პოლონეთისთვის უკრაინული საფლავების შეურაცხყოფის გამო
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ევროპარლამენტის მოქმედმა წევრმა საფლავზე არსებული ძეგლი პირადად დაანგრია და ამის ვიდეო თავად გამოაქვეყნა — ეს საკითხს აყენებს არჩეული პირების პასუხისმგებლობის ჭრილში. ინციდენტი პოლონეთ-უკრაინის ისტორიული მეხსიერების მტკივნეულ სფეროს — უპა-ს, ვოლინსა და მეორე მსოფლიო ომის პერიოდის სადავო ფიგურების პატივსაცემად — ეხება, იმ პერიოდში, როცა უკრაინის ევროინტეგრაცია უკვე პოლიტიკურად დაკავშირებულია ამ საკითხთან (ვიცე-საგარეო მინისტრ მარჩინ ბოსაცკის თქმით). პოლონეთის ხელისუფლება საქმეს მხოლოდ ქონების დაზიანებად არ განიხილავს, არამედ შესაძლო სიძულვილის მოტივით ჩადენილ დანაშაულადაც ეროვნულ ნიადაგზე. უკრაინელმა კომენტატორებმა კი ინციდენტი დაუკავშირეს პოლონურ-უკრაინული საფლავების ექსჰუმაციის შეჩერებულ ორმხრივ შეთანხმებას, რაც შესაძლო დიპლომატიურ გართულებებზე მიუთითებს.
რა მოხდა
პოლონეთის პარლამენტის წევრმა და ულტრამემარჯვენე პარტია „კონფედერაცია პოლონური გვირგვინისა" ლიდერმა გჟეგოჟ ბრაუნმა, პარტიის წევრ მარჩინ მიკშასთან ერთად, პოლონეთ-უკრაინის საზღვრის სიახლოვეს, ლუბლინის სავოევოდოში, დოლჰობიჩოვის გმინაში, ბიალოსტოკის სოფელში მდებარე უპა-ს მეომრების გრანიტის ობელისკი დააზიანა. ვიდეოში ჩანს, რომ ისინი ჩაქუჩებით/გისოსებით კლავენ ქვაზე კვეთილ წარწერებს. ძეგლი 1946 წლის თებერვალში საბჭოთა ნკვდ-სთან ბრძოლაში დაღუპული 41 უკრაინელი მეომრის საფლავზე იყო აღმართული. ბრაუნმა ვიდეო თავად გამოაქვეყნა X (Twitter) პლატფორმაზე და თანდართულ პოსტში მოითხოვა ობელისკის დაუყოვნებლივ დემონტაჟი, რადგან მისი თქმით, ის „აგინებს პოლონელების გენოციდის მსხვერპლთა ხსოვნას"; მან ასევე განაცხადა, რომ ძეგლი უკანონოდ იყო დადგმული. პოლონეთის პოლიციამ 6 სექტემბერს გამოძიება დაიწყო, მათ შორის ძეგლის შეურაცხყოფის, ქონების დაზიანების და ეროვნების ნიადაგზე შესაძლო სიძულვილის მოტივით ჩადენილი დანაშაულის მუხლებით; გამოძიების დაწყებისას ბრალდებული არავინ დაუკავებიათ. პოლონეთის შინაგან საქმეთა და ადმინისტრაციის სამინისტროს პრესსპიკერმა კაროლინა გალეცკამ განაცხადა, რომ დამნაშავეები დაუსჯელი არ დარჩებოდნენ, ხოლო პოლიცია მტკიცებულებებს აგროვებს და მოწმეებს კითხავს. უკრაინელმა ისტორიკოსმა და უკრაინის შეიარაღებული ძალების სამხედრო მოსამსახურემ ვოლოდიმირ ბირჩაკმა განაცხადა, რომ ბრაუნმა ძეგლზე უკრაინის სახელმწიფო გერბი (ტრიზუბი) გაანადგურა და რომ დაახლოებით 10 წლის წინ მსგავსი შეურაცხყოფის გამო უკრაინამ პოლონეთისთვის ექსჰუმაციის ნებართვების გაცემა შეაჩერა, ხოლო ამ 10 წელიწადში არცერთი ძეგლი ან საფლავი აღუდგენიათ.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
მოწოდებული ყველა წყარო უკრაინულენოვანი მედიაა და ბრაუნს ერთგვაროვნად ახასიათებს როგორც „სკანდალურ" ან „უკრაინოფობ" პოლიტიკოსსა და „ულტრანაციონალისტს", ანგაჟირებით სავსე ტონით. სათაურები ხაზს უსვამს მის ულტრამემარჯვენე იდენტობას, გისოსის/ჩაქუჩის სიმბოლიკას და უპა-ს ძეგლის განადგურებას, და არა იურიდიულ ან პროცედურულ ასპექტებს. ჟურნალისტური მასალა გამოკვეთს 2026 წლის ზაფხულის წინა ვანდალიზმს, უკრაინის საელჩოს მიერ მისი ოფიციალური გაკიცხვას და (ბირჩაკის საშუალებით) პოლონეთისთვის ექსჰუმაციის ნებართვების დიდი ხნის შეჩერებას, რითაც ინციდენტი წარმოჩენილია არა როგორც ცალკეული შემთხვევა, არამედ როგორც განმეორებადი პატერნის ნაწილი. უკრაინელი სამხედრო-ისტორიკოსი ვოლოდიმირ ბირჩაკი წარმოჩენილია როგორც ცენტრალური კომენტატორი, რაც უკრაინულ ხმას აძლევს პოლონური ოფიციალური ან დამოუკიდებელი პოლონური მედიის ხმების ნაცვლად.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები ერთმანეთს უპირისპირდება იმაზე, თუ რა ინსტრუმენტით დააზიანა ბრაუნმა და მიკშამ გრანიტის ობელისკი — გისოსებით/ნაბლებით („sokyry-moloty") თუ ჩაქუჩებით/გისოსებით; ეს განსხვავება აისახება სხვადასხვა უკრაინულ გამოცემაში. ამავე დროს, ფაქტების ნაკრებში თანდათანობითი ცვლილებები შეინიშნება: მაგალითად, 41 მეომრის საფლავის ციფრი და ბრალდებულის სტატუსი ერთსა და იმავე მოვლენებზე სხვადასხვა წყაროში 0,65-დან 0,98-მდე სისამამით მერყეობს. რამდენიმე ფაქტი, განსაკუთრებით ვოლოდიმირ ბირჩაკის მტკიცებები ექსჰუმაციის ნებართვების შეჩერებისა და აღდგენის შეუსრულებლობის შესახებ, უფრო დაბალი (0,65–0,7) სისამამით მოცემულია.
კონტექსტი
დანგრეული ობელისკი 1946 წლის თებერვალში საბჭოთა ნკვდ-სთან ბრძოლაში დაღუპული 41 უკრაინელი მეომრის საფლავზე იყო აღმართული. მემორიალი 1990-იანებიდან არსებობს, ხოლო მისი ამჟამინდელი გრანიტის ფორმა — 2019 წლიდან. ძეგლი მინიმუმ ორჯერ ადრეც ვანდალიზმის ობიექტი გახდა: 2026 წლის ზაფხულში ის საღებავით შეასხურეს და მორთულობის თაღი დააზიანეს, რასაც უკრაინის საელჩომ ოფიციალურად გმო წარმოთქვა; ბრაუნის ვიდეოს გამოქვეყნებამდე ცოტა ხნით ადრე კი უცნობმა პირებმა ქვის ნაწილზე წარწერები დააზიანეს. ბრაუნი ხელმძღვანელობს ულტრამემარჯვენე პარტიას „კონფედერაცია პოლონური გვირგვინისა" და მოწოდებული ფაქტების თანახმად, მისი სახელი დაკავშირებულია ანტიუკრაინულ და პრორუსულ პოზიციებთან და მრავალ სკანდალთან, მათ შორის — 2024 წლის დეკემბერში სეიმის ფოიეში ხანუკის მენორაზე ანთებული სანთლების ცეცხლმაქრით ჩაქრობასთან, 2024 წლის ივნისში კრაკოვის კოსციუშკოს მიწაყრილზე უკრაინური დროშების მოხსნასთან ადგილობრივი ხელისუფლების ნებართვის გარეშე, და 2025 წლის აპრილში ბიალა-პოდლასკაში მსგავს ინციდენტთან; ის ერთადერთი სეიმის დეპუტატი იყო, რომელმაც რუსეთის შემოჭრამდე უკრაინის მხარდამჭერი რეზოლუციის საწინააღმდეგოდ მისცა ხმა. OKO.press-ის ცნობით, პოლონეთში საფლავი იურიდიულად დაცულია მიუხედავად იმისა, დაცული იყო თუ არა ადმინისტრაციული პროცედურები თავად მონუმენტის დადგმისას — ეს ეწინააღმდეგება ბრაუნის მტკიცებას ძეგლის უკანონო დადგმის შესახებ.