ნორვეგიის პრემიერი: დრონმა ზელენსკის თვითმფრინავს „თითქმის დაარტყა“ მოლდოვიდან გამგზავრისას
ნორვეგიის პრემიერ-მინისტრმა იონას გარ სტიორემ NRK-სთან ინტერვიუში განაცხადა, რომ რუსულმა დრონმა პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკის თვითმფრინავს „თითქმის დაარტყა“ 8 სექტემბერს, მოლდოვიდან ოსლოში გამგზავრებისას, სადაც ზელენსკი მეფე ჰარალდ V-ის დაკრძალვაზე მიდიოდა. მოლდოვის ხელისუფლებამ დაადასტურა, რომ 16:20 საათზე შაჰედის ტიპის დრონი შევიდა ქვეყნის საჰაერო სივრცეში, რამაც საჰაერო სივრცის ნაწილობრივი ჩაკეტვა და ზელენსკის რეისის დაყოვნება გამოიწვია. ნორვეგიის მოგვიანებითმა განმარტებებმა და უკრაინის პრეზიდენტის ადმინისტრაციის წყარომ ამ საფრთხის პირდაპირობა ეჭვქვეშ დააყენა.
მთავარი მომენტები
- ნორვეგიის პრემიერ-მინისტრმა სტიორემ 9 სექტემბერს NRK-სთან განაცხადა, რომ დრონმა ზელენსკის თვითმფრინავს „თითქმის დაარტყა" მოლდოვიდან გამგზავრისას, 8 სექტემბერს
- მოლდოვის თავდაცვის სამინისტრომ 16:20 საათზე დაადასტურა შაჰედის ტიპის დრონის შეჭრა ქვეყნის საჰაერო სივრცეში უკრაინის მიმართულებიდან
- საჰაერო სივრცის ჩაკეტვამ სამი გამავლობითი და ოთხი შემომავალი რეისი დააყოვნა, მათ შორის ზელენსკის რეისი
- დრონი ჩამოვარდა სტერი მეჰლენის სოფელთან რიშკანის რაიონში, დაახლოებით 160 კმ-ში კიშინიოვიდან, რამდენიმე ხანძარი გამოიწვია, მაგრამ მსხვერპლი არ ყოფილა
- რუმინეთმა ორი ესპანური F-18 ტიპის გამანადგურებელი აფრინა და იასის აეროპორტის მუშაობა დროებით შეაჩერა
- ნორვეგიის სახელმწიფო მდივანმა ბჰანუჯა რასიაჰმა და უკრაინის პრეზიდენტის ადმინისტრაციის წყარომ სტიორეს ფორმულირება ეჭვქვეშ დააყენეს და აღნიშნეს, რომ დაშორება უცნობია
- ზელენსკიმ ოსლოში მეფე ჰარალდ V-ის დაკრძალვაში მიიღო მონაწილეობა და სტიორესთან, სტოლტენბერგთან და ნორვეგიის საგარეო საქმეთა მინისტრთან შეხვედრები გამართა საჰაერო თავდაცვისა და FREYJA ანტიბალისტიკური პროგრამის შესახებ
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ეს ინციდენტი ეხება ომის პირობებში მყოფი სახელმწიფოს მეთაურის უსაფრთხოებას საერთაშორისო მგზავრობისას და აჩვენებს, რომ რუსული დრონების შეჭრა უკრაინის მეზობელი ქვეყნების, მათ შორის ნატოს წევრი რუმინეთის საჰაერო სივრცეში, სისტემურ საფრთხედ იქცა. ამავე დროს, ის გახდა უკრაინა-ნორვეგიის თავდაცვითი თანამშრომლობის, მათ შორის FREYJA ანტიბალისტიკური ინიციატივის, განხილვის ფონი. ნორვეგიის ჩინოვნიკებსა და უკრაინის პრეზიდენტის ადმინისტრაციას შორის მოვლენების აღწერის სხვაობა კი საჯარო კომუნიკაციის საკითხებს აჩენს.
რა მოხდა
8 სექტემბერს, დაახლოებით 16:20 საათზე, მოლდოვის საჰაერო სივრცეში ბორნის მიმართულებიდან შაჰედის ტიპის დრონი შევიდა. მოლდოვის თავდაცვის სამინისტრომ ცენტრალური ნაწილის საჰაერო სივრცე ნაწილობრივ ჩაკეტა, რამაც სამი გამავლობითი და ოთხი შემომავალი რეისი დააყოვნა, მათ შორის პრეზიდენტ ზელენსკის თვითმფრინავი, რომელიც ნორვეგიაში მეფე ჰარალდ V-ის დაკრძალვაზე მიდიოდა. დრონმა მოლდოვის საჰაერო სივრცე დატოვა და რუმინეთის საჰაერო სივრცეში შევიდა, საიდანაც ორი ესპანური საჰაერო და კოსმოსური ძალების F-18 ტიპის გამანადგურებელი აფრინა მისი ტრაექტორიის თვალყურის დევნის მიზნით. რუმინეთმა იასის აეროპორტის მუშაობა დროებით შეაჩერა. შემდეგ დრონი მოლდოვაში დაბრუნდა და კიშინიოვიდან დაახლოებით 160 კმ-ში, რიშკანის რაიონის სოფელ სტერი მეჰლენის მიდამოებში, მზესუმზირის ყანაში ჩამოვარდა, რამაც ოთხი ხანძარი გამოიწვია, მაგრამ მსხვერპლი არ ყოფილა.
მოლდოვის მთავრობის წარმომადგენლის დუმიტრუ ჩიორიჩის თქმით, ზელენსკის თვითმფრინავს გამავლობა მაშინ მისცეს, როცა დადგინდა, რომ დრონი მოლდოვის ტერიტორიაზე დაეშვა. 9 სექტემბერს ნორვეგიის პრემიერ-მინისტრმა იონას გარ სტიორემ NRK-სთან ინტერვიუში განაცხადა, რომ დრონმა ზელენსკის თვითმფრინავს „თითქმის დაარტყა". ნორვეგიის ფინანსთა მინისტრმა და ყოფილმა ნატოს გენერალურმა მდივანმა იენს სტოლტენბერგმა დაადასტურა, რომ ზელენსკიმ თავად მოუყვა ინციდენტი 8 სექტემბრის საღამოს შეხვედრაზე, და განაცხადა, რომ გამგზავრება დაყოვნდა და თვითმფრინავის მიმართ გარკვეული საფრთხეები იყო.
9 სექტემბერს ზელენსკიმ მონაწილეობა მიიღო მეფე ჰარალდ V-ის დაკრძალვაში ოსლოს ცენტრში, სადაც სხვა სახელმწიფოს მეთაურებთან ერთად კუბოს უკან მიჰყვებოდა, ხოლო ცერემონიის დასრულებისთანავე ნორვეგია დატოვა. ნორვეგიაში ყოფნისას მან შეხვედრები გამართა სტიორესთან, სტოლტენბერგთან და საგარეო საქმეთა მინისტრ ესპენ ბართ ეიდესთან, სადაც ძირითადად განიხილეს უკრაინის საჰაერო თავდაცვის გაძლიერება, სამხედრო დახმარება და ევროპული ანტიბალისტიკური FREYJA ინიციატივა.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროებს შორის რამდენიმე მნიშვნელოვანი სხვაობაა. ერთი — ნორვეგიის პრემიერ-მინისტრმა სტიორემ თქვა, რომ დრონმა თვითმფრინავს „თითქმის დაარტყა", მაგრამ ნორვეგიის სახელმწიფო მდივანმა ბჰანუჯა რასიაჰმა და უკრაინის პრეზიდენტის ადმინისტრაციის წყარომ AFP-სთან ეს ფორმულირება ეჭვქვეშ დააყენეს, ზოგიერთმა კი „გაზვიადებად" შეაფასა. მეორე — უკრაინის პრეზიდენტის ადმინისტრაციის წყარომ სუსპილნესთან აღნიშნა, რომ თვითმფრინავი და დრონი ერთდროულად ჰაერში არ ყოფილა: AirNavRadar-ის მონაცემებით, დრონი რადარებიდან 17:15-ზე გაქრა, ხოლო ზელენსკის თვითმფრინავმა 17:30-ზე გადაფრინა, რაც სტიორეს ნათქვამ „თითქმის შეჯახებას" ეჭვქვეშ აყენებს. მესამე — წყაროები ერთმანეთს ერთი ან ორი რუსული დრონის თაობაზე ერთმანეთს ეწინააღმდეგებიან. მეოთხე — ერთი წყარო ფრენის თარიღად 7 სექტემბერს ასახელებს, მაგრამ უმეტესობა 8 სექტემბერზე მიუთითებს.
კონტექსტი
ნორვეგიის მეფე ჰარალდ V 28 აგვისტოს 89 წლის ასაკში გარდაიცვალა; მისი დაკრძალვა ოსლოში 9 სექტემბერს გაიმართა. 8 სექტემბერს, დაახლოებით 16:20 საათზე, მოლდოვის საჰაერო სივრცეში შაჰედის ტიპის დრონი შევიდა, რა�ამდენიმე წუთში გავიდა, რუმინეთის საჰაერო სივრცეში გადავიდა, შემდეგ კვლავ მოლდოვაში დაბრუნდა და რიშკანის რაიონში ჩამოვარდა. 8–9 სექტემბრის ღამეს რუსულმა დრონებმა ისევ დაარტყეს უკრაინა-მოლდოვის საზღვრის ინფრასტრუქტურას, და მოლდოვის პრეზიდენტმა მაია სანდუმ დაგმო ცალკე რუსული დრონის იერიში უკრაინასთან საზღვრის გამშვებ პუნქტზე, რომელსაც ორი ადამიანი ემსხვერპლა.