ტრამპის სპეცწარმომადგენლები მოსკოვში პუტინს შეხვდნენ და 6 სექტემბერს კიევში ზელენსკის ხვდებიან
5 სექტემბერს პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის სპეცწარმომადგენლები სტივ ვიტკოფი და ჯარედ კუშნერი მოსკოვში ჩავიდნენ და კრემლში ვლადიმირ პუტინთან დაახლოებით სამ საათზე მეტ ხანს მოლაპარაკებებს აწარმოებდნენ. პუტინმა განაცხადა, რომ 5 სექტემბრის შუაღამიდან კიევზე დარტყმები არ განხორციელებულა, თუმცა უფრო ფართო ცეცხლის შეწყვეტაზე შეთანხმება არ ყოფილა. ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ამერიკელ დიპლომატებთან სატელეფონო საუბრის შემდეგ განაცხადა, რომ უკრაინა მზადაა მოსკოვზე დარტყმებისგან თავი შეეკავებინა და 6 სექტემბერს კიევში ამერიკული გუნდის დიპლომატიური პროგრამა დაამტკიცა. მოლაპარაკებებს წინ უძღოდა რუსეთის „დემონსტრაციული“ დარტყმები კიევისა და ბორისპოლის აეროპორტებზე.
მთავარი მომენტები
- 5 სექტემბერს ტრამპის სპეცწარმომადგენლები სტივ ვიტკოფი და ჯარედ კუშნერი მოსკოვში ჩავიდნენ და კრემლში პუტინს დაახლოებით სამ საათზე მეტ ხანს ესაუბრებოდნენ.
- პუტინმა განაცხადა, რომ 5 სექტემბრის შუაღამიდან კიევზე დარტყმები არ განხორციელებულა, მაგრამ „უფრო ფართო ცეცხლის შეწყვეტაზე“ უკრაინასთან შეთანხმება არ ყოფილა.
- ზელენსკიმ ამერიკელ დიპლომატებთან საუბრის შემდეგ განაცხადა, რომ უკრაინა შაბათის ბოლოდან ორშაბათის ჩათვლით მოსკოვზე დარტყმებისგან თავს შეიკავებს და რუსეთს კიევზე თავშეკავებისკენ მოუწოდებს.
- 6 სექტემბერს ვიტკოფი და კუშნერი კიევში უნდა ჩასულიყვნენ ზელენსკისთან შესახვედრად — ეს მათი პირველი ვიზიტია უკრაინის დედაქალაქში ტრამპის მიმდინარე პრეზიდენტობის პერიოდში.
- კრემლის პრესსპიკერმა დიმიტრი პესკოვმა განაცხადა, რომ პუტინმა დაახლოებით სამი დღით კიევზე დარტყმები აიკრძალა; წყაროები ვადის დასაწყისთან დაკავშირებით ერთმანეთს ერთვებიან.
- ღამით, 4-5 სექტემბრის განმავლობაში, რუსეთმა კიევისა და ბორისპოლის აეროპორტებზე „დემონსტრაციული“ დარტყმები მიიტანა, ასევე დრონებით უკრაინის უშიშროების სამსახურის (SBU) შტაბ-ბინა დააზარალა; უკრაინის სხვა რეგიონებში დარტყმები 5 სექტემბერსაც გრძელდებოდა.
- მოლაპარაკებებში ვიტკოფ-კუშნერის დელეგაციასთან ერთად რუსეთის მხრიდან მონაწილეობდნენ პუტინის თანაშემწე იური უშაკოვი და სპეცწარმომადგენელი კირილ დმიტრიევი; ბლომბერგის ცნობით, კრემლში ვიზიტის მოლოდინი „ძალიან დაბალია“.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ეს ვიზიტი ტრამპის სპეცწარმომადგენლების პირველი ჩასვლაა კიევში მისი მიმდინარე პრეზიდენტობის პერიოდში, რაც ამერიკა-უკრაინის პირდაპირი კომუნიკაციის ახალ არხს ხსნის. კრემლმა კიევსა და მოსკოვზე სამდღიანი ურთიერთსაწინააღმდეგო დარტყმების პაუზა გამოაცხადა, მაგრამ რუსეთის სხვა რეგიონებზე თავდასხმები გრძელდებოდა და ფართო ცეცხლის შეწყვეტაზე შეთანხმება ვერ შედგა. მოლაპარაკებებზე რუსეთის მაქსიმალისტური მოთხოვნები (მთელი დონბასის გადაცემა, უარი ნატოსა და ევროკავშირზე, უკრაინის შეიარაღებული ძალების შემცირება) ძალაში რჩება, რაც წინააღმდეგობად რჩება უკრაინის პოზიციასთან. ამერიკულ დელეგაციაში ფინანსთა სამინისტროს სანქციების განყოფილების წარმომადგენლის ჩართვა მოლაპარაკებებს სანქციურ პოლიტიკას აკავშირებს.
რა მოხდა
5 სექტემბერს პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის სპეცწარმომადგენლები სტივ ვიტკოფი და ჯარედ კუშნერი მოსკოვში, აეროპორტ „ვნუკოვოში“ ჩავიდნენ, სადაც მათ რუსეთის სპეცწარმომადგენელი კირილ დმიტრიევი დახვდათ; მან ვიზიტი „მნიშვნელოვან სამშვიდობო მისიად“ შეაფასა. მოსკოვში 3,5-საათიანი სამუშაო სადილის შემდეგ ამერიკელი დიპლომატები კრემლში გადავიდნენ, სადაც დაახლოებით სამ საათზე მეტ ხანს პუტინს ესაუბრებოდნენ; რუსეთის მხრიდან მოლაპარაკებებში ასევე მონაწილეობდნენ პუტინის თანაშემწე იური უშაკოვი და კირილ დმიტრიევი. პუტინმა სიტუაცია „არც ისე მარტივად“ შეაფასა, აღნიშნა, რომ კონფლიქტის „ფესვიანი მიზეზების აღმოფხვრაა“ საჭირო, და განაცხადა, რომ 5 სექტემბრის შუაღამიდან კიევზე დარტყმები აღარ განხორციელებულა, მაგრამ უფრო ფართო ცეცხლის შეწყვეტაზე შეთანხმება არასოდეს ყოფილა. ვიტკოფმა მადლობა გადაუხადა პუტინს სამდღიანი პაუზისთვის კიევსა და მოსკოვზე დარტყმების შეჩერებაზე და აღნიშნა, რომ პუტინთან საუბარი „ცხოვრების ერთ-ერთ საუკეთესო და ყველაზე დასამახსოვრებელ მომენტია“. უშაკოვმა მოლაპარაკებები „შინაარსიან, კონსტრუქციულ და ძალიან გულწრფელად“ მიიჩნია და აღნიშნა, რომ ვიტკოფმა და კუშნერმა შესაძლო მშვიდობიანი დარეგულირების რამდენიმე კონკრეტული იდეა წარადგინეს, ხოლო საუბარი მხოლოდ უკრაინაში ომს არ შემოსაზღვრავდა. მოლაპარაკებებამდე კრემლის პრესსპიკერმა დიმიტრი პესკოვმა განაცხადა, რომ პუტინმა კიევზე სამი დღით დარტყმები აიკრძალა; წყაროები ვადის დასაწყისთან დაკავშირებით ერთმანეთს ერთვებიან. 5 სექტემბერს ზელენსკიმ ტელეფონით ისაუბრა ვიტკოფთან და კუშნერთან და განაცხადა, რომ უკრაინა შაბათის ბოლოდან ორშაბათის ჩათვლით მოსკოვზე დარტყმებისგან თავს შეიკავებს და რუსეთს კიევზე თავშეკავებისკენ მოუწოდებს; 6 სექტემბრისთვის კიევში ამერიკული გუნდის დიპლომატიური პროგრამა დაამტკიცა. 4-5 სექტემბრის ღამეს რუსეთმა კიევისა და ბორისპოლის აეროპორტებზე „დემონსტრაციული“ დარტყმები მიიტანა, ასევე დრონებით უკრაინის უშიშროების სამსახურის (SBU) შტაბ-ბინა დააზარალა; უკრაინის სხვა რეგიონებში (კიევის, ზაპორიჟიის, ხმელნიცკის, ჟიტომირის, ხარკოვის ოლქებში) რუსული თავდასხმები 5 სექტემბერსაც გრძელდებოდა, კიევის ოლქში ორი ადამიანი დაიღუპა. მოლაპარაკებებში ვიტკოფ-კუშნერის დელეგაციასთან ერთად მონაწილეობდა აშშ ფინანსთა სამინისტროს სანქციების განყოფილების მოვალეობის შემსრულებელი ჯინ ლანგი (მოსამზადებელ შეხვედრაზე დმიტრიევთან, პუტინთან შეხვედრაზე არა).
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინული მედია ხაზს უსვამს ზელენსკის პოზიციას: ტელეფონით ჩატარებული საუბრის შემდეგ უკრაინა მოსკოვზე დარტყმებისგან თავშეკავებას გამოხატავს და რუსეთს კიევზე თავშეკავებისკემოუწოდებს, 6 სექტემბრისთვის დიპლომატიური პროგრამა კი დამტკიცებულია. წინა ღამეს რუსეთმა კიევისა და ბორისპოლის აეროპორტებზე, ასევე SBU-ს შტაბ-ბინაზე „დემონსტრაციული“ დარტყმები მიიტანა, რაც უკრაინული ინტერპრეტაციით მოლაპარაკებების სულის ქმედით შელახვად იქნა მიჩნეული. უკრაინის გენშტაბი განმარტავს, რომ ფრონტზე საბრძოლო მოქმედებები გრძელდება, რადგან ცეცხლის შეწყვეტა ცალმხრივი ან ასიმეტრიული ვერ იქნება. უკრაინული წყაროები ასევე შეახსენებენ, რომ ვიტკოფი და კუშნერი ადრე მოსკოვში მრავალჯერ იმყოფებოდნენ კიევის გარეშე, რაც ზელენსკიმ „უპატივცემულობად“ მიიჩნია; ამ კონტექსტში მათი პირველი ვიზიტი კიევში დაგვიანებულ, მაგრამ მნიშვნელოვან ნაბიჯად არის წარმოჩენილი. წყაროები ასევე შეახსენებენ აშშ-ის მხრიდან კიევზე ზეწოლას, რომ ვიზიტის პერიოდში უკრაინამ მოსკოვსა და რუსულ ენერგეტიკულ ობიექტებზე დრონული დარტყმები შეაჩეროს, რაც უკრაინული შეფასებით ასიმეტრიულ მოთხოვნად იქცა, როცა რუსეთი ბომბავს უკრაინას.
როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები
საერთაშორისო მედია წინა პლანზე აყენებს დიპლომატიურ ცეკვას: ვიტკოფი და კუშნერი ჯერ მოსკოვში პუტინს ხვდებიან, შემდეგ კი კიევში ზელენსკის; ტრამპმა ეს „მშვიდობის შეთავაზების“ ტარებად წარმოაჩინა. ტონი ფრთხილი ჩართულობისკენაა: ციტირებულია პუტინის „არც ისე მარტივი“ შეფასება და დმიტრიევის „მნიშვნელოვანი სამშვიდობო მისია“. აღნიშნულია კრემლის კონცესია (სამდღიანი პაუზა კიევზე), მაგრამ ამავდროულად კრემლის ხაზი „ფესვიანი მიზეზების“ და მაქსიმალისტური ტერიტორიული მოთხოვნების შესახებ. CNN-ი და Bloomberg-ი ვიზიტს დაბალშედეგიანად აფასებენ: Bloomberg-ის ცნობით, კრემლში მოლოდინი „ძალიან დაბალია“, CNN-ი კი მიიჩნევს, რომ რეალური დიპლომატიული პროგრესი ნაკლებად სავარაუდოა. პარალელურად გავლენიანია ინფორმაცია, რომ გერმანიამ რუსეთი ლაიფციგის აეროპორტზე დრონით თავდასხმის მცდელობაში დაადანაშულა, ხოლო უკრაინის რეგიონებში რუსული დარტყმები კიევისა და მოსკოვის გარდა 5 სექტემბერსაც გრძელდებოდა.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები ერთმანეთს ერთვებიან სამ საკითხზე. პირველ რიგში, პუტინის მიერ კიევზე დარტყმების სამდღიანი აკრძალვის დაწყების თარიღში: ზოგიერთი წყარო მოჰყავს 5 სექტემბრის შუაღამიდან, ზოგი კი 5-6 სექტემბრის გადაბმიდან, ან ვადას სხვადასხვაგვარად 5-8 სექტემბრის ან 6 სექტემბრიდან მოიაზრებს. მეორე საკითხი ხაზის კონტაქტზე 5-8 სექტემბრის „დუმილის რეჟიმია“: უკრაინული მედია და გენშტაბი მას უკრაინის ცალმხრივ ინიციატივად წარმოაჩენენ, მაგრამ პრეზიდენტის ოფისმა „სუსპილნესთან“ ამ ბრძანების არსებობა უარყო. მესამე საკითხი 4-5 სექტემბრის ღამის მსხვერპლის ციფრებია: ერთი ვერსიით დნიპროპეტროვსკის ოლქში ოთხი ადამიანი დაიღუპა და ხუთი დაშავდა, მეორე ვერსიით — კიევის ოლქის ბუჩის რაიონში ორი ადამიანი დაიღუპა, 28 ობიექტი დაზიანდა, ხოლო ჩუგუევში (ხარკოვის ოლქი) სამი ადამიანი, მათ შორის ბავშვი, დაიღუპა.
კონტექსტი
უკრაინის საჰაერო სივრცე 2022 წლის თებერვლიდან, რუსეთის ფართომასშტაბიანი შეჭრის დაწყებიდან დაკეტილია. ვიტკოფი და კუშნერი ადრე მოსკოვში მრავალჯერ იმყოფებოდნენ, მაგრამ კიევში — არა, რაც ზელენსკიმ ღიად „უპატივცემულობად“ მიიჩნია. CIA-ის დირექტორი ჯონ რეტკლიფი მოსკოვში ვიზიტიდან დაახლოებით ერთ კვირაზე მეტი ხნის წინ იმყოფებოდა; ტრამპმა ეს შეხვედრა „ნახევრად რუტინულად“ მონათხრობით შეაფასა. უკრაინამ 5-8 სექტემბრისთვის 96-საათიანი ცეცხლის შეწყვეტის შეთავაზება წარადგინა, რომელიც კრემლმა თავდაპირველად უგულებელყო, სანამ პუტინი მხოლოდ დედაქალაქებზე სამდღიან პაუზაზე დათანხმდა.