ზელენსკი ნორვეგიაში: სამი თავდაცვითი პროექტი და ბიუჯეტის დეფიციტის თემა
პრეზიდენტმა ზელენსკიმ 20-21 ოქტომბერს ნორვეგიაში ვიზიტის ფარგლებში გამოაცხადა უკრაინა-ნორვეგიის სამი ერთობლივი თავდაცვითი პროექტი — „შაჰედების“ საწინააღმდეგო საშუალებები, ევროპული ანტიბალისტიკური პროგრამა FREYJA და საჰაერო თავდაცვისა და თანამგზინვითური კავშირის პროექტი. მან ნორვეგიის პრემიერ-მინისტრ იუნას გარ სტიორესთან, თავდაცვის მინისტრ ტურე სანდვიკთან და Kongsberg-ის ხელმძღნალებთან განიხილა ნორვეგიის დამატებითი თავდაცვითი და ბიუჯეტის მხარდაჭერა.
მთავარი მომენტები
- 20-21 ოქტომბერს ნორვეგიაში ვიზიტის დროს ზელენსკიმ გამოაცხადა სამი ერთობლივი თავდაცვითი პროექტი
- პირველი პროექტი Kongsberg-თან ერთად „შაჰედების“ საწინააღმდეგოდ; პირველი შედეგი მოსალოდნელია 1,5-2 თვეში
- მეორე პროექტი — ევროპული ანტიბალისტიკური პროგრამა FREYJA; გამოცდებისთვის სამუშაოების დაჩქარება შეთანხმებულია
- მესამე პროექტი ეხება საჰაერო თავდაცვას და თანამგზინვითურ კავშირს უკრაინის შეიარაღებული ძალებისთვის
- უკრაინის ბიუჯეტის დეფიციტი მიმდინარე ფინანსურ წელს შეადგენს 3,5 მლრდ ევროს (დაახლოებით 4,1 მლრდ დოლარს)
- ნორვეგია გამოყოფს დამატებით 750 მლნ ნორვეგიულ კრონს (დაახლოებით 78,5 მლნ დოლარს) სახელმწიფო ფუნქციონირების მხარდასაჭერად
- 20 ოქტომბერს სტიორესთან და ფინეთის პრეზიდენტ ალექსანდერ სტუბთან ერთად გაიმართა სამმხრივი შეხვედრა აშშ-ის სპეცწარმომადგენელ სტივ ვიტკოფთან
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ვიზიტი პირველად ასახელებს კონკრეტულ ერთობლივ პროექტებს უკრაინა-ნორვეგიის თავდაცვის ინდუსტრიულ სექტორში, მათ შორის Kongsberg-თან პირდაპირ „შაჰედების“ საწინააღმდეგო საშუალებების შექმნას და FREYJA-ში მონაწილეობას. „შაჰედების“ საწინააღმდეგო პროექტისთვის 1,5-2 თვიანი ვადა კონკრეტული ეტალონია NATO-ს მოკავშირესთან ერთობლივი შედეგის მისაღებისთვის. პარალელურად, უკრაინამ საჯაროდ დასვა 3,5 მლრდ ევროს ბიუჯეტის დეფიციტის დაფარვის საკითხი, რაც ომის პერიოდში ფინანსური მოთხოვნილებების მასშტაბს ხაზს უსვამს. ნორვეგიის დამატებითი 750 მლნ კრონის (დაახლოებით 78,5 მლნ დოლარი) ტრანში ამ დიალოგის პირველი კონკრეტული შედეგია.
რა მოხდა
პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ 20 ოქტომბერს ნორვეგიაში ჩასვლისას გამართა სამმხრივი შეხვედრა პრემიერ-მინისტრ იუნას გარ სტიორესთან, ფინეთის პრეზიდენტ ალექსანდერ სტუბთან და აშშ-ის სპეციალურ წარმომადგენელ სტივ ვიტკოფთან; იმავე დღეს მან შეხვედრა გამართა ნორვეგიის მეფესთან, სტორტინგის თავმჯდომარესთან და პოლიტიკური პარტიების ლიდერებთან. 21 ოქტომბერს გაიმართა მეორე შეხვედრა სტიორესთან, ასევე შეხვედრები თავდაცვის მინისტრ ტურე სანდვიკთან და Kongsberg-ის აღმასრულებელ დირექტორ ეირიკ ლიესთან თავისი კორპორაციის სხვა წარმომადგენლებთან. ვიზიტის მთავარი შედეგი იყო სამი ერთობლივი თავდაცვითი პროექტის გამოცხადება: „შაჰედების“ საწინააღმდეგო საშუალებების შექმნა (Kongsberg-თან ერთად, 1,5-2 თვეში პირველი შედეგით), FREYJA ევროპულ ანტიბალისტიკურ პროგრამაში მონაწილეობა (გამოცდებისთვის სამუშაოების დაჩქარება შეთანხმებულია) და საჰაერო თავდაცვისა და თანამგზინვითური კავშირის პროექტი. უკრაინამ ნორვეგიის მხარესთან დააყენა ბიუჯეტის დეფიციტის დაფარვის საკითხი. ნორვეგია გამოყოფს დამატებით 750 მლნ ნორვეგიულ კრონს (დაახლოებით 78,5 მლნ დოლარი) სახელმწიფო ფუნქციონირების მხარდასაჭერად. ზელენსკიმ ასევე განაცხადა, რომ მშვიდობის ძალისხმების განვითარება დამოკიდებულია იმაზე, მიიღებს თუ არა ამერიკული მხარე რუსეთისგან მშვიდობის ახალ წინადადებებს.
სად განსხვავდება გაშუქება
მოწოდებულ მასალაში FREYJA-ს გამოცდების ვადა ერთ შემთხვევაში „წლის ბოლომდე“, მეორეში კი „2026 წლის ბოლომდე“ ფორმულირებით გვხვდება, თუმცა მასალა არ არკვევს, რომელი ვადა იგულისხმება. გარდა ამისა, ნორვეგიის მონარქი წყაროებში მოხსენიებულია როგორც ჰარალდ V-ის, ისე ჰოკონ VIII-ის სახელით, შეურიგებელი სახელდებით.
კონტექსტი
უკრაინა NASAMS-ის სისტემებს 2022 წლიდან იღებს; Kongsberg-მა წინა წელს უკრაინულ საწარმოსთან NASAMS-ის რაკეტების ერთობლივი წარმოების შეთანხმებას მიაღწია. Kongsberg-ის 2025 წლის მაისის მონაცემებით, NASAMS-მა 900-ზე მეტი საჰაერო სამიზნე ჩამოაგდო 94%-იანი ეფექტურობით. ნორვეგია შეხვედრამდეც აქტიურად მონაწილეობდა FREYJA-ში. ვიზიტამდე უკრაინული მედია აცხადებდა, რომ საჰაერო ძალები დრონების წინააღმდეგ AI-მართულ რობოტულ ტურელებს ცდიდნენ, ხოლო თავდაცვის სამინისტრო რუსული 800 კმ/სთ სიჩქარის რეაქტიული დრონების განვითარებაზე გვარკვევინებდა. ვიზიტი მოიცავდა ცალკეულ შეხვედრებს ნორვეგიის მეფესთან, სტორტინგის თავმჯდომარესთან და პარტიის ლიდერებთან, ხოლო 20 ოქტომბერს — სამმხრივ მოლაპარაკებებს აშშ-ის სპეციალურ წარმომადგენელ სტივ ვიტკოფთან და ფინეთის პრეზიდენტ სტუბთან.