რუსეთის პროექტი ბიუჯეტი 2027-2028 წლებისთვის: სამხედრო ხარჯების რეკორდი და სოციალური შემცირება

რატომ არის მნიშვნელოვანი

დოკუმენტი ასახავს რუსეთის მრავალწლიან ფისკალურ გადახრას თავდაცვისა და უშიშროებისკენ: პირდაპირი სამხედრო ხარჯვა მშპ-სა და ბიუჯეტის წილში რეკორდულ ნიშნულამდე იზრდება. ამავდროულად, რეალურ გამოსახულებაში მცირდება ან იყინება ჯანდაცვის, განათლების, სოციალური პოლიტიკისა და ეკონომიკის დაფინანსება, რაც ომის რეჟიმის შენარჩუნების სოციალურ ფასს გამოხატავს. სახელმწიფო მედიის ინსტრუქტაჟი და სტატისტიკური სამსახურების მიერ სიღარიბისა და მოსახლეობის მონაცემების დამალვა მოწმობს, რომ რუსეთის საომარი სოციალური რეალობის შესახებ გამჭირვალობა მკვეთრად მცირდება.

რა მოხდა

რუსეთის მთავრობამ 2027-2028 წლების ფედერალური ბიუჯეტის პროექტი სახელმწიფო დუმას წარუდგინა. Bloomberg-ის ცნობით, 2027 წლისთვის პირდაპირი სამხედრო ხარჯვა 17 ტრილიონ რუბლამდე (დაახლოებით 205 მილიარდი დოლარი) იგეგმება, რაც ადრე დაგეგმილ მაჩვენებელს ერთ მეოთხედზე მეტით აჭარბებს; Reuters-ის ცნობით კი „საერთო თავდაცვის" სტატია 17,1 ტრილიონ რუბლს შეადგენს — მშპ-ის 6,9% და ბიუჯეტის ხარჯების 35%. 2028 წელს ეს მაჩვენებელი 16,6 ტრილიონ რუბლამდე მცირდება. ბიუჯეტის დეფიციტი მშპ-ის 2%-ით იგეგმება.

სამხედრო პრიორიტეტების ფონზე, 2027 წელს სოციალური პოლიტიკის ხარჯვა 7%-ით, განათლების 6%-ით, ჯანდაცვის 6,8%-ით, ხოლო ეროვნული ეკონომიკის 7,4%-ით მცირდება. ბერლინის კარნეგის ცენტრის უფროსი მკვლევარის ალექსანდრა პროკოპენკოს შეფასებით, თავდაცვის, შსს-ის, როსგვარდიისა და სპეცსამსახურების ჩათვლით უშიშროების ბლოკის წილი ბიუჯეტში 44%-ს აღწევს. სახელმწიფო მედიის დაფინანსება 43,2%-ით იზრდება, ხოლო სახელმწიფო ვალის მომსახურებისთვის 4,6 ტრილიონი რუბლი გამოიყოფა — 21,6%-ით მეტი, ვიდრე მოქმედ ბიუჯეტში იყო გათვალისწინებული.

Meduza-ს მიერ მოპოვებული ინსტრუქციებით, კრემლთან ლოიალურ მედიას ურჩევენ, თავი შეიკავონ სამხედრო ხარჯების ზრდის გაშუქებისგან, ხაზი გაუსვან სოციალურ ვალდებულებებს, პენსიებს, სკოლებისა და ბაღების მშენებლობას და რუსეთის დეფიციტი საფრანგეთის, დიდი ბრიტანეთისა და გერმანიის მაჩვენებლებს შეადარონ. პრეზიდენტის ადმინისტრაციის თანამშრომლებმა ზეპირად მოუწოდეს ლოიალურ ჟურნალისტებს თავი შეეკავებინათ „თავდაუკისებლობისგან" და მხოლოდ სამთავრობო პრეს-რელიზებზე დაყრდნობინათ; კომენტარისთვის მხოლოდ პროსამთავრობო ექსპერტებთან — ფინანსური უნივერსიტეტის, RANEPA-სა და НИУ ВШЭ-ს თანამშრომლებთან — უნდა მიემართათ.

როსტატმა შეაჩერა სიღარიბის ზღვარს ქვეშ მყოფი მოსახლეობის აბსოლუტური რაოდენობის გამოქვეყნება (2026 წლის პირველ ნახევარში მხოლოდ აბსტრაქტული 7,5% დარჩა) და მთლიანი მოსახლეობის მონაცემი 2025 წლის იანვრის მდგომარეობით — 146,1 მილიონი ადამიანი — გაყინა. 2021 წლიდან ოფიციალური სიღარიბის ზღვარი რეალური სამომხმარებლო კალათისგან მოწყვეტილია და „ოფიციალური" ინფლაციით ინდექსირდება; 2026 წელს ეს ზღვარი თვეში 17 700 რუბლია (დაახლოებით 190 დოლარი). ლევადის ცენტრის გამოკითხვით, რუსები თავად აფასებენ გადარჩენის მინიმუმს 43 800 რუბლით; ამ ზღვარის გამოყენებით რუსეთის მოსახლეობის ფაქტობრივად 59%-ზე მეტი სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ რჩება. BBC-ს და Mediazona-ს გამოძიებით, 2026 წლის სექტემბრისთვის ღია წყაროებიდან დადასტურებულია დაახლოებით 259 000 რუსი სამხედროს გარდაცვალლე, მემკვიდრეობის საქმეებზე დაფუძნებული გამოთვლები კი 352 000-ზე მეტს მიუთითებს.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

ორივე უკრაინული გამოცემა ბიუჯეტს ომის ხარჯების პრიზმით აფასებს. პირველი სტატია რუსეთში ადამიანურ და სოციალურ ფასს ამკვიდრებს წინა პლანზე — სიღარიბის მეთოდოლოგიას, შეკავებულ სტატისტიკას და სამხედრო დანაკარგების მასშტაბს, ფისკალურ ციფრებთან ერთად. მეორე სტაჟია ინფორმაციული კონტროლის განზომილებაზეა ფოკუსირებული: კრემლთან ლოიალური მედიისთვის მიცემულ ინსტრუქციებში სამხედრო ხარჯვის ზრდის დაფარვა და გაშუქების სოციალური ვალდებულებებისა და დასავლურ თავდაცვის ბიუჯეტებთან შედარებისკენ გადაგზავნა დეტალურად არის წარმოდგენილი.

სად განსხვავდება გაშუქება

რუსეთის სამხედრო დანაკარგების სავარაუდო საერთო რაოდენობა მეთოდების მიხედვით განსხვავდება: ღია წყაროებში დადასტურებული სახელებით დაახლოებით 259 000-ს ვხვდებით, ხოლო მემკვიდრეობის საქმეებზე დაფუძნებული გამოთვლები 352 000-ზე მეტს ასახელებს — ეს მეორე შეფასება სადავოდ მიიჩნევა.

ოფიციალური სიღარიბის დონე (2026 წლის პირველ ნახევარში დაახლოებით 7,5%) მკვეთრად განსხვავდება 59%-ზე მეტი მაჩვენებლისგან, რომელიც ლევადის ცენტრის გამოკითხვით რუსების მიერ დასახელებული გადარჩენის მინიმუმის ზღვრად გამოყენებით მიიღება. ეს სხვაობა სიღარიბის გაზომვის მეთოდოლოგიურ და პოლიტიკურ დავას წარმოაჩენს.

კონტექსტი

2021 წლიდან რუსეთი ოფიციალურ სიღარიბის ზღვარს რეალური სამომხმარებლო კალათისგან მოწყვეტის გზით „ოფიციალური" ინფლაციით აინდექსებს; 2026 წელს ეს ზღვარი თვეში დაახლოებით 17 700 რუბლია. ლევადის ცენტრის დამოუკიდებელი გამოკითხვით, რუსები თავად აფასებენ გადარჩენის მინიმუმს თვეში 43 800 რუბლად — ამ ზღვრის გამოყენებით რუსეთის მოსახლეობის 59%-ზე მეტი სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ იმყოფება. როსტატმა აბსოლუტური რაოდენობების გამოქვეყნება შეაჩერა და მოსახლეობის მონაცემი 2025 წლის იანვრის მდგომარეობით — 146,1 მილიონი — გაყინა. BBC-ს და Mediazona-ს გამოძიებებმა 2026 წლის სექტემბრისთვის ღია წყაროებიდან დაახლოებით 259 000 რუსი სამხედროს გარდაცვალლე დაადასტურა, ხოლო მემკვიდრეობის საქმეებზე დაფუძნებული გამოთვლები 352 000-ზე მეტ დანაკარგს მიუთითებს.