რუსეთის ნავთობ-გაზის შემოსავლები 2026 წლის ცხრა თვეში 17%-ით შემცირდა

რატომ არის მნიშვნელოვანი

ნავთობ-გაზის გადასახადები რუსეთის ბიუჯეტის დაახლოებით მეხუთედს შეადგენს, ამიტომ 17%-იანი კლება ომის დროს კრემლის ფინანსურ რესურსებს პირდაპირ ასუსტებს. 2026 წლის ბიუჯეტის დეფიციტი, პროგნოზით, მშპ-ის 3%-მდე გაიზრდება – დაგეგმილთან შედარებით თითქმის ორჯერ – რაც სახელმწიფო ხარჯებზე წნეხს აძლიერებს. Urals-ის ფასი ომამდელ დონესთან შედარებით თითქმის გაორმაგდა, თუმცა წარმოება 17 წლის უმცირეს ნიშნულამდე დაეცა, რაც სექტორის სტრუქტურულ სისუსტეზე მეტყველებს. უკრაინის თავდაცვის მინისტრის ცნობით, დრონების დარტყმებმა რუსეთის გადამამუშავებელი სიმძლავრეების ნახევარზე მეტი გამორთო, რაც საწვავის წარმოებასა და საგადასახადო პროდუქტებს ამცირებს. მოსკოვმა პასუხად 28 სექტემბერს საწვავ-ენერგეტიკულ სექტორზე საჯარო მონაცემებზე წვდონის შემზღუდავი ბრძანებულება გამოსცა.

რა მოხდა

რუსეთის ნავთობისა და გაზის საგადასახადო შემოსავლები 2026 წლის პირველ ცხრა თვეში 17%-ით შემცირდა – 5,47 ტრლნ რუბლამდე (64,43 მლრდ დოლარამდე), წინა წლის 6,61 ტრლნ რუბლის წინააღმდეგ. სექტემბერში თვის შემოსავალი 452,4 მლრდ რუბლამდე ჩამოვარდა, რაც წლიურად 22%-იან კლებას ნიშნავს; აგვისტოში კლება 16% იყო.

ფასები ფონზე – Urals-ის ფასმა სექტემბრის ბოლოს $92/ბარელს გადააჭარბა, ხოლო 8 აპრილს $113,89-მდე ავიდა, რაც 2013 წლის შემდეგ უმაღლესი დონეა – ეს ზრდა მოხდა ახლო აღმოსავლეთში მიწოდების შეფერხებების ფონზე. ომამდე Urals-ი FOB პირობებით, პრიმორსკის პორტიდან, დაახლოებით $45/ბარელი ღირდა. მიუხედავად მაღალი ფასებისა, ფიზიკური მოცულობები შემცირდა: ოპეკის მონაცემებით, აგვისტოსთვის რუსეთის ნავთობის მოპოვება 5,6%-ზე მეტით დაეცა – იანვარში 9,240 მლნ ბ/დღეში-დან 8,718 მლნ ბ/დღეში-მდე. რუსეთმა მიმდინარე თვეში 2026 წლის ნავთობის მოპოვებისა და ექსპორტის პროგნოზი დაწია; გადასინჯული პროგნოზი 17 წლის უმცირესია.

კლების ერთ-ერთი მიზეზი უკრაინის დრონების თავდასხმებია ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე, რამაც წარმოების შემცირება და რუსეთის 11 სასაათო სარტყელში საწვავის დეფიციტი გამოიწვია. უკრაინის თავდაცვის მინისტრის ევჰენია ხმარას განცხადებით, შორი მანძილის დარტყმებმა რუსეთის გადამამუშავებელი სიმძლავრეების 51%-ზე მეტი გამორთო; დაზარალებულ ქარხნებს შორის ასახელებენ მოსკოვის, იაროსლავლის, კინეფის, „ნოვატეკ-უსტ-ლუგა“-ს, პერმის, ილსკის, სარატოვისა და სიზრანის ქარხნებს. უკრაინის თავდაცვის სამინისტრო აცხადებს, რომ წელს შორი მანძილის სარაკეტო-საბრძოლო დრონების წარმოება და შესყიდვა სამჯერ გაიზარდა. შავი ზღვის პორტი ნოვოროსიისკი უკრაინული თავდასხმებისა და ტანკერების დეფიციტის გამო სიმძლავრის ქვეშ მუშაობს. დამატებით, 2026 წლის იანვარ-აგვისტოში რუბლი დოლართან მიმართებით საშუალოდ 9%-ით გამყარდა, რაც დოლარში დასახელებული ნავთობის რუბლის ეკვივალენტურ შემოსავალს ამცირებს.

საპასუხოდ, 28 სექტემბერს პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა ბრძანებულებას ხელი მოაწერა, რომელიც საწვავ-ენერგეტიკული სექტორის შესახებ ინფორმაციაზე წვდონას ზღუდავს. ფინანსთა სამინისტრო ოქტომბერში 289,5 მლრდ რუბლის დამატებით ნავთობგაზურ შემოსავალს ელოდება, ხოლო 7 ოქტომბრიდან 6 ნოემბრამდე პერიოდში ყოველდღიურად 12,7 მლრდ რუბლის ეკვივალენტურ უცხოურ ვალუტასა და ოქროს შეისყიდის.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

უკრაინული მედია შემოსავლების კლებას უკრაინის შეიარაღებული ძალების სტრატეგიული წარმატების სარკმულოდ წარმოადგენს. თავდაცვის მინისტრის ევჰენია ხმარას ციტატა, რომ შორი მანძილის დარტყმებმა რუსეთის გადამამუშავებელი სიმძლავრეების 51%-ზე მეტი გამორთო, ცენტრალური ადგილი უკავია ამ ჩარჩოში. უკრაინული წყაროები დეტალურად ასახელებენ დაზარალებულ ქარხნებს – მოსკოვის, იაროსლავლის, კინეფის, „ნოვატეკ-უსტ-ლუგა“-ს, პერმის, ილსკის, სარატოვის, სიზრანის და სხვა ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებს. თავდაცვის სამინისტროს ინფორმაცია, რომ წელს შორი მანძილის სარაკეტო-საბრძოლო დრონების წარმოება და შესყიდვა სამჯერ გაიზარდა, წარმოდგენილია როგორც შემოსავლების კლების მიზეზობრივი მექანიზმი. შემოსავლების დეფიციტი უკრაინულ ჩარჩოში მტკიცებულებაა, რომ რუსეთის ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე დარტყმები კრემლის საომარ დაფინანსებას მატერიალურად ზღუდავს.

როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები

საერთაშორისო (Reuters) რეპორტაჟი მაკროეკონომიკურ სურათზეა ფოკუსირებული: 17%-იანი წლიური შემოსავლების კლება, მშპ-ის 3%-იანი ბიუჯეტის დეფიციტი და Urals-ის მზარდ ფასებსა და ვარდოლად მოცულობებს შორის განხეთქილება. Reuters ხაზს უსვამს სტრუქტურულ ფაქტორებს დარტყმების ფარგლებს გარეთ – 17 წლის უმცირეს ნავთობის მოპოვების პროგნოზს, ოპეკის მიერ დაფიქსირებულ წარმოების კლებას და ნოვოროსიისკის პორტის სიმძლავრის ქვეშ მუშაობას. რუბლის გამყარება განიხილება როგორც დამოუკიდებელი ფაქტორი, რომელიც ომის ფიზიკური ზემოქმედებისგან დამოუკიდებლად ამცირებს ნავთობის შემოსავლების რუბლის ეკვივალენტურ მნიშვნელობას. დასავლური ფასის ზენიტი $44,10 და ომამდელი Urals-ის $45-იანი ფასი გამოყენება როგორც საკონტექსტო საზომი ამჟამინდელი დონეების შესაფასებლად.

სად განსხვავდება გაშუქება

სათაურებში გამოყენებული ციფრები განსხვავდება პერიოდის მიხედვით: ერთი ვარიანტი 17%-იან კლებას ასახელებს ცხრა თვის მონაცემებზე დაყრდნობით, მეორე კი 22%-იან კლებას მოვალეს სექტემბრის თვის შემოსავლებს. ეს განსხვავება ასახავს სხვადასხვა დროის შუალედებს, რაც მონაცემთა კონფლიქტს არ ნიშნავს.

კონტექსტი

8 აპრილს Urals-ის ფასმა $113,89 ბარელზე მიაღწია – 2013 წლის შემდეგ უმაღლეს დონეს, ახლო აღმოსავლეთში მიწოდების შეფერხებების ფონზე; სექტემბრის ბოლოსთვის ფასი $92-ზე მაღალი რჩებოდა. ომამდე Urals-ი FOB პირობებით, პრიმორსკის პორტიდან, დაახლოებით $45/ბარელი ღირდა. რუსულ ნავთობზე დასავლური ფასის ზენიტი $44,10/ბარელზეა დადგენილი – ბევრად ქვემოთ ამჟამინდელი საბაზოს ფასებისა. ოპეკის მონაცემებით, აგვისტოში რუსეთის ნავთობის მოპოვება 5,6%-ზე მეტით დაეცა – 8,718 მლნ ბ/დღეში-მდე, იანვრის 9,240 მლნ ბ/დღეში-დან. რუსეთმა წინა თვეში 2026 წლის ნავთობის მოპოვებისა და ექსპორტის პროგნოზი დაწია; გადასინჯული ნავთობის პროგნოზი 17 წლის უმცირესია. შავი ზღვის პორტი ნოვოროსიისკი უკრაინული თავდასხმებისა და ტანკერების დეფიციტის გამო სიმძლავრის ქვეშ მუშაობს. 2026 წლის იანვარ-აგვისტოში რუბლი დოლართან მიმართებით საშუალოდ 9%-ით გამყარდა 2025 წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით, რაც დოლარში დასახელებული ნავთობის რუბლის შემოსავალს ამცირებს. რუსული ნავთობის საშუალო ფასი, რომელიც საგადასახადო გაანგარიშებისთვის გამოიყენება, 2026 წლის იანვარ-აგვისტოში $66,70/ბარელამდე გაიზარდა – წინა წლის $59,12-დან.