უკრაინა OECD-ის ბირთვული ენერგიის სააგენტოში გაწევრიანებას ითხოვს
უკრაინის პირველმა ვიცე-პრემიერმა და ენერგეტიკის მინისტრმა დენის შმიჰალმა პარიზში, მინისტერიალურ კონფერენციაზე „Roadmaps to New Nuclear 2026", განაცხადა უკრაინის განაცხადის შესახებ OECD-ის ბირთვული ენერგიის სააგენტოში (NEA) გაწევრიანების თაობაზე. განაცხადი წარმოადგენს ნაბიჯს უკრაინის სრული OECD-ში გაწევრიანებისკენ და თან ახლდება შიდა ბირთვული საწვავის წარმოების განვითარების, დასავლურ პარტნიორობებსა და EU-ში ელექტროენერგიის ექსპორტის გეგმების შესახებ განცხადებებს.
მთავარი მომენტები
- უკრაინა OECD-ის ბირთვული ენერგიის სააგენტოში (NEA) გაწევრიანებას ითხოვს.
- განაცხადი პარიზში კონფერენციაზე „Roadmaps to New Nuclear 2026" პირველმა ვიცე-პრემიერმა და ენერგეტიკის მინისტრმა დენის შმიჰალმა გააკეთა.
- NEA-ში გაწევრიანება წარმოდგენილია, როგორც ნაბიჯი სრულ OECD-ში გაწევრიანებისკენ.
- უკრაინამ VVER-1000 რეაქტორებისთვის Westinghouse-ის საწვავის ასამბლეის კომპონენტების შიდა წარმოება დაიწყო; მიზანია VVER-1000-ისთვის საწვავის ასამბლეის საჭიროებების ლოკალიზაცია 100%-მდე და VVER-პარკის საჭიროებების დაფარვა შიდა წარმოებით მინიმუმ 30%-ით.
- ბირთვული საწვავის მიწოდების უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს გრძელვადიანი პარტნიორობა კანადურ Cameco-სთან (ურანის მიწოდება) და ბრიტანულ Urenco-სთან (გამდიდრება).
- უკრაინა გეგმავს ევროპასთან ინტერკონექტორების სიმძლავრის გაზრდას 2,4 გვტ-დან 4,5 გვტ-მდე, რათა EU-ში სუფთა ელექტროენერგიის ექსპორტიორი გახდეს.
- 2022 წლის აპრილში NEA-მ რუსეთთან თანამშრომლობა შეაჩერა; 2022 წელს OECD-ის საბჭომ უკრაინა პოტენციურ წევრად აღიარა, 23 ივნისს კი უკრაინამ OECD-ში გაწევრიანების მოლაპარაკებების ოფიციალურად გახსნის თხოვნა განაახლა.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
NEA-ში გაწევრიანება უკრაინისთვის წარმოადგენს კონკრეტულ ნაბიჯს ფართო OECD-ში ინტეგრაციისკენ, რაც უკვე აქტიურად მიმდინარეობს. განაცხადი თან ახლავს შიდა ბირთვული საწვავის წარმოების განვითარებას, Cameco-სთან და Urenco-სთან გრძელვადიან პარტნიორობას და ევროპასთან ინტერკონექტორების გაფართოების გეგმას — ეს ყველაფერი ადასტურებს უკრაინის სტრატეგიულ მისწრაფებას დასავლურ ბირთვულ-ენერგეტიკულ სივრცეში ღრმა ინტეგრაციისკენ NEA-ს 2022 წელს რუსეთთან თანამშრომლობის შეჩერების ფონზე.
რა მოხდა
უკრაინამ OECD-ის ბირთვული ენერგიის სააგენტოში (NEA) გაწევრიანების განაცხადი წარადგინა. პირველმა ვიცე-პრემიერმა და ენერგეტიკის მინისტრმა დენის შმიჰალმა ეს განაცხადა პარიზში, მინისტერიალურ კონფერენციაზე „Roadmaps to New Nuclear 2026". შმიჰალმა აღნიშნა, რომ NEA-ში გაწევრიანება სრული OECD-ში გაწევრიანების ერთ-ერთი ნაბიჯია. უკრაინამ VVER-1000 რეაქტორებისთვის Westinghouse-ის საწვავის ასამბლეის კომპონენტების შიდა წარმოება დაიწყო, მიზნად ისახა VVER-1000-ის საწვავის ასამბლეის საჭიროებების ლოკალიზაცია 100%-მდე და VVER-პარკის საჭიროებების დაფარვა შიდა წარმოებით მინიმუმ 30%-ით. ბირთვული საწვავის მიწოდების უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს გრძელვადიანი პარტნიორობა კანადურ Cameco-სთან (ურანი) და ბრიტანულ Urenco-სთან (გამდიდრება). გარდა ამისა, უკრაინა გეგმავს ევროპასთან ინტერკონექტორების სიმძლავრის გაზრდას 2,4 გვტ-დან 4,5 გვტ-მდე, რათა EU-ში სუფთა ელექტროენერგიის ექსპორტიორი გახდეს.
კონტექსტი
OECD-ის ბირთვული ენერგიის სააგენტო (NEA) არის OECD-ის სისტემაში მოქმედი სამთავრობათშორისი ორგანო, რომელიც ხელს უწყობს ბირთვული ენერგიის მქონე ქვეყნებს შორის თანამშრომლობას ბირთვული ტექნოლოგიების მშვიდობიანი, უსაფრთხო და ეკონომიკურად ეფექტური გამოყენებისთვის. 2022 წლის აპრილში NEA-მ რუსეთთან თანამშრომლობა შეაჩერა. 2022 წელს OECD-ის საბჭომ უკრაინა პოტენციურ წევრად აღიარა და წინასწარი დიალოგი დაიწყო; 2026 წლის 23 ივნისს უკრაინამ OECD-ში გაწევრიანების მოლაპარაკებების ოფიციალურად გახსნის თხოვნა განაახლა, ხოლო უკრაინის საქმის პირველი განხილვა OECD-ის საბჭოში 16 სექტემბრისთვის იყო დაგეგმილი.