IAEA-მ ზაპორიჟჟიას ატომურ ელექტროსადგურთან დარტყმები და მოლაპარაკებები მერვე ცეცხლის შეწყვეტაზე გამოაცხადა
IAEA-მ განაცხადა, რომ ბოლო კვირების განმავლობაში ოკუპირებულ ზაპორიჟჟიას ატომურ ელექტროსადგურთან (ЗАЕС) დრონებით თავდასხმები მოხდა, რამაც მეზობლად მდებარე თბოელექტროსადგურის ტრანსფორმატორები დააზიანა და რადიაციული მონიტორინგის სადგური გამორთო. გენერალური დირექტორი რაფაელ გროსი ორივე მხარესთან მოლაპარაკებებს აწარმოებს რემონტისთვის ლოკალური ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ, რაც IAEA-ს ერთი მედიატორობით მერვე შეთანხმება იქნება ამ ელექტროსადგურისთვის გარე ელექტრომომარაგების აღსადგენად.
მთავარი მომენტები
- 19, 20 და 27 სექტემბერს დარტყმები მიაყენეს ზაპორიჟჟიას თბოელექტროსადგურს (ЗТЕС), რომელიც ატომური ელექტროსადგურისთვის გარე ელექტრომომარაგებისთვის კრიტიკული ტრანსფორმატორებით არის აღჭურვილი.
- 22 სექტემბრის თავდასხმამ ЗАЕС-ის ტერიტორიის გარეთ მდებარე რადიაციული მონიტორინგის სადგური გამორთო, რაც ელექტროსადგურთან რადიაციის დონის კონტროლის შესაძლებლობას ამცირებს.
- IAEA-ს გენერალური დირექტორი რაფაელ გროსი ორივე მხარესთან მოლაპარაკებებს აწარმოებს ЗТЕС-ზე სარემონტო სამუშაოებისთვის ლოკალური ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ.
- ეს იქნება IAEA-ს მედიატორობით მერვე ლოკალური ცეცხლის შეწყვეტა ზაპორიჟჟიას ატომური ელექტროსადგურისთვის გარე ელექტრომომარაგების აღსადგენად.
- გროსიმ განაცხადა, რომ ბირთვული უსაფრთხოებისთვის საფრთხის შემცველი თავდასხმები "სრულიად მიუღებელია" და დაუყოვნებლივ უნდა შეჩერდეს.
- ზაპორიჟჟიას ატომური ელექტროსადგური 2022 წლის მარტის დასაწყისიდან რუსეთის მიერ არის ოკუპირებული და მისი კონტროლის ქვეშ რჩება; IAEA-ს მისია სადგურზე 2022 წლის სექტემბრიდან იმყოფება.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ზაპორიჟჟიას თბოელექტროსადგურზე დაზიანებული ტრანსფორმატორები კრიტიკული მნიშვნელობისაა ოკუპირებული ზაპორიჟჟიას ატომური ელექტროსადგურისთვის გარე ელექტრომომარაგების უზრუნველყოფისთვის, ხოლო ელექტროსადგურს ომის დროს გარე ელექტროენერგია განმეორებით უკვე დაუკარგავს. გარდა ამისა, ЗАЕС-ის გარეთ მდებარე რადიაციული მონიტორინგის სადგური გამორთულია, რაც IAEA-ს სადგურთან რადიაციის დონის კონტროლის შესაძლებლობას ამცირებს. ლოკალური ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ მოლაპარაკებები IAEA-ს მედიატორობით მერვე მცდელობაა ЗАЕС-ისთვის გარე ელექტრომომარაგების აღსადგენად, რაც ასახავს ამ რისკის განმეორებად ხასიათს. გროსიმ ღიად მოუწოდა ბირთვული უსაფრთხოებისთვის საფრთხის შემცველი თავდასხმების დაუყოვნებლივ შეწყვეტისკენ და ელექტროსადგურთან მაქსიმალური სამხედრო თავშეკავებისკენ.
რა მოხდა
IAEA-მ განაცხადა, რომ ბოლო კვირების განმავლობაში ოკუპირებულ ზაპორიჟჟიას ატომურ ელექტროსადგურთან (ЗАЕС) დრონებით თავდასხმები განხორციელდა, რამაც ბირთვული უსაფრთხოება საფრთხეში ჩააგდო. 19, 20 და 27 სექტემბერს დარტყმები მიაყენეს მეზობლად მდებარე ზაპორიჟჟიას თბოელექტროსადგურს (ЗТЕС), რამაც ტრანსფორმატორები დააზიანა — ისინი ЗАЕС-ისთვის გარე ელექტრომომარაგებისთვის კრიტიკული მნიშვნელობისაა. 22 სექტემბერს ЗАЕС-ის ტერიტორიის გარეთ მდებარე რადიაციული მონიტორინგის სადგური თავდასხმამ გამორთო, რაც ელექტროსადგურთან რადიაციის დონის მონიტორინგის შესაძლებლობას ამცირებს. IAEA-ს გენერალური დირექტორი რაფაელ გროსი ორივე მხარესთან მოლაპარაკებებს აწარმოებს ლოკალური ცეცხლის შეწყვეტაზე, რომელიც ЗТЕС-ზე სარემონტო სამუშაოების ჩატარების საშუალებას მისცემს და რომელიც რაც შეიძლება მალე უნდა დაიწყოს. ეს IAEA-ს მედიატორობით მერვე ლოკალური ცეცხლის შეწყვეტა იქნება, რომელიც ЗАЕС-ისთვის გარე ელექტრომომარაგების აღდგენას მიზნად ისახავს. ЗАЕС-მა ომის დროს გარე ელექტრომომარაგება განმეორებით დაკარგა; ყველაზე გრძელი ბლექაუთი დაახლოებით ერთი თვე გაგრძელდა — 2025 წლის 23 სექტემბრიდან 23 ოქტომბრამდე, რუსული დარტყმის გამო.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინულენოვანი მედია თავდასხმებს ოკუპირებული ЗАЕС-ის ბირთვული უსაფრთხოებისთვის საფრთხედ ასახავს და ხაზს უსვამს ЗТЕС-ის ტრანსფორმატორების დაზიანებასა და რადიაციული მონიტორინგის სადგურის გამორთვას. უკრაინული წყაროები ასევე ასახავენ რისკის განმეორებად ხასიათს — ЗАЕС-მა ომის განმავლობაში გარე ელექტროენერგია განმეორებით დაკარგა და ეს უკვე IAEA-ს მედიატორობით მერვე ლოკალური ცეცხლის შეწყვეტა იქნება. უკრაინული მედია ხაზს უსვამს უკრაინის როლს ოკუპაციის პირობებში ელექტროსადგურის ელექტრომომარაგების უზრუნველყოფაში, მათ შორის 7 სექტემბერს უკრაინელმა ენერგეტიკოსებმა ЗАЕС-ისთვის გარე ელექტრომომარაგების უზრუნველყოფის ხაზის „ფეროსპლავნა-1“-ის აღდგენის ფაქტს.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები თავდასხმების ფაქტს და მათ შედეგებს თანხმდრობით ასახავენ, მაგრამ ЗАЕС/ЗТЕС-თან ახლოს მოყვანილი კონკრეტული დარტყმების პასუხისმგებლობას მოწოდებული მასალა არ ადგენს. IAEA აფიქსირებს დარტყმებს და მათ ზიანს, მაგრამ დრონების მფლობელობას არ მიაკუთვნებს. გარდა ამისა, მოწოდებულ ფაქტებში აღნიშნულია ს priorო 30 მაისის ეპიზოდი, რომლის დროსაც „როსატომმა“ განაცხადა, რომ უკრაინულმა ძალებმა მე-6 ენერგობლოკის მანქანათა დარბაზი დრონით დაარტყეს, რაც უკრაინის შეიარაღებული ძალების „სამხრეთის“ დაჯგუფებამ უარყო; IAEA-მ შეამოწმა, დაადასტურა ზიანი და დრონის ფრაგმენტები იპოვა, მაგრამ მფლობელობას ვერ მიაკუთვნა.
კონტექსტი
რუსეთმა ზაპორიჟჟიას ატომური ელექტროსადგური 2022 წლის მარტის დასაწყისიდან დაიკავა და მას შემდეგ აკონტროლებს. IAEA-ს მისია სადგურზე 2022 წლის სექტემბრიდან იმყოფება. 7 სექტემბერს უკრაინელმა ენერგეტიკოსებმა ЗАЕС-ისთვის გარე ელექტრომომარაგების ხაზი „ფეროსპლავნა-1“ განაახლეს. მოწოდებული მონაცემებით, წლის დასაწყისიდან ЗАЕС-ში 15 ბლექაუთი მოხდა, როდესაც სადგურმა გარე ელექტროენერგია დაკარგა და დიზელურ გენერატორებზე გადავიდა. ყველაზე გრძელი ბლექაუთი ერთ თვეს — 2025 წლის 23 სექტემბრიდან 23 ოქტომბრამდე — გაგრძელდა და რუსული დარტყმით იყო გამოწვეული. ენერჰოდარზე დარტყმების დროს ЗАЕС-ის ერთი თანამშრომელი დაიღუპა.