ზელენსკიმ უკრაინის პოლიციელებისთვის ქონებრივი დეკლარაციების დაბრუნება დაანონსა და თაღლითური ქოლ-ცენტრების წინააღმდეგ კანონს მოაწერა ხელი
პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ 16 სექტემბრის საღამოს მიმართვაში განაცხადა, რომ მომზადდება გადაწყვეტილება საკუთრების დეკლარირების დაბრუნების შესახებ სამართალდამცავებისა და უსაფრთხოების ძალების წევრებისთვის, რომლებიც ფრონტზე არ იმყოფებიან. მან ასევე დაავალა პრემიერ-მინისტრ სერჰიი კორეცკის, შეამოწმოს ცენტრალური აღმასრულებელი ორგანოების ყველა ხელმძღვანელი. გარდა ამისა, ზელენსკიმ ხელი მოაწერა კანონს, რომელიც კრიმინალურ პასუხისმგებლობას აწესებს თაღლითური ქოლ-ცენტრებისთვის — ვერხოვნა რადამ 313 ხმით მიიღო შესაბამისი კანონპროექტი.
მთავარი მომენტები
- ზელენსკიმ განაცხადა, რომ დეკლარირება დაბრუნდება სამართალდამცავებისა და უსაფრთხოების ძალების წევრებისთვის, რომლებიც ფრონტზე არ იმყოფებიან, რაც მათი ქონებრივი მდგომარეობისა და ცხოვრების სტილის კონტროლს უზრუნველყოფს.
- 16 სექტემბერს პრეზიდენტმა ჩაატარა შეხვედრა შემდგომი საკანონმდებლო ნაბიჯების შესახებ.
- პრემიერ-მინისტრ სერჰიი კორეცკის დაევალა ცენტრალური აღმასრულებელი ორგანოების — მათ შორის საგადასახადო სამსახურის, არმა-ს (АРМА) და სხვადასხვა ინსპექციების — ხელმძღვანელების შემოწმება.
- ზელენსკიმ მთავრობას მოუწოდა დააჩქაროს «Лісів України»-ს («უკრაინის ტყეები») და «Енергоатом»-ის განახლება «Укрнафта»-სა და «Нафтогаз»-ის გამოცდილების საფუძველზე.
- ვერხოვნა რადამ 313 ხმით მიიღო კანონპროექტი №10190, რომელიც სისხლის სამართლის კოდექსს ავსებს მუხლით «ელექტრონულ-საკომუნიკაციო თაღლითობა» და აწესებს პასუხისმგებლობას თაღლითური ქოლ-ცენტრებისთვის.
- სასჯელი თაღლითური ქოლ-ცენტრის ორგანიზებისთვის — 7–12 წელი თავისუფლების აღკვეთით ქონების კონფისკაციით; მონაწილეობისთვის — 5–10 წელი.
- ზელენსკიმ განაცხადა, რომ ომის დროს უკრაინაში ბიუჯეტის სერიოზული დეფიციტია და მისი შევსების ყოველი გადაწყვეტილება ეხმარება როგორც მოსახლეობას, ისე თავდაცვას.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
განცხადება აბრუნებს საომარ მდგომარეობაში შეჩერებულ პრაქტიკას, რომელიც ტილოში მყოფ სამართალდამცავებს ანტიკორუფციული მონიტორინგისგან ათავისუფლებდა, და ხელახლა ხსნის უსაფრთხოების სექტორის ფრონტს მიღმა მყოფი ჩინოვნიკების ქონებრივი ანგარიშგების კონტროლს. ზელენსკიმ ეს პაკეტი საომარი ბიუჯეტის დეფიციტის შევსებას დაუკავშირა და თაღლითური ქოლ-ცენტრების წინააღმდეგ კანონი ერთდროულად ეკონომიკურ და უსაფრთხოების ზომად მიიჩნია. ანტიკორუფციული დეკლარირების აღდგენა და გაფართოება უკრაინის შეთანხმებების პირობაა მთავარ საერთაშორისო პარტნიორებთან — ეს გადაწყვეტილებას გარე ფინანსურ მნიშვნელობას აძლევს.
რა მოხდა
16 სექტემბერს პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ საღამოს მიმართვაში რამდენიმე გადაწყვეტილება გამოაცხადა. პირველ რიგში, მან დაანონსა, რომ მომზადდება საკანონმდებლო გადაწყვეტილება, რომელიც სამართალდამცავებისა და უსაფრთხოების ძალების წევრებისთვის, რომლებიც ფრონტზე არ იმყოფებიან, ქონებრივი დეკლარაციების ჩაბარების ვალდებულებას აღადგენს ისეთი მოცულობით, რომელიც მათი ქონებრივი მდგომარეობისა და ცხოვრების სტილის რეალურ კონტროლს უზრუნველყოფს. მეორე მიმართულებით, მან პრემიერ-მინისტრ სერჰიი კორეცკის დაავალა, შეამოწმოს ცენტრალური აღმასრულებელი ორგანოების ყველა ხელმძღვანელი — როგორც დანიშნული, ასევე მოვალეობის შემსრულებელი. განსაკუთრებული ყურადღება გამახვილდა საგადასახადო სამსახურზე, АРМА-ზე (უკრაინის აქტივების მოძიებისა და მენეჯმენტის ეროვნულ სააგენტოზე) და სხვადასხვა სახელმწიფო ინსპექციებზე, სადაც პრეზიდენტი მაღალ კორუფციურ რისკებს ხედავს. მესამე ნაწილი კი სახელმწიფო კომპანიების — «Лісів України»-ს («უკრაინის ტყეები») და «Енергоатом»-ის — განახლების დაჩქარებას შეეხებოდა, სადაც მთავრობას «Укрнафта»-სა და «Нафтогаз»-ის გამოცდილების გამოყენება შესთავაზა. იმავე დღეს ზელენსკიმ ხელი მოაწერა კანონს, რომელიც კრიმინალურ პასუხისმგებლობას აწესებს თაღლითური ქოლ-ცენტრებისთვის. ვერხოვნა რადამ 313 ხმით მიიღო კანონპროექტი №10190, რომელიც სისხლის სამართლის კოდექსს ავსებს ახალი მუხლით — «ელექტრონულ-საკომუნიკაციო თაღლითობა». კანონი სხვადასხვა სასჯელს ითვალისწინებს: ელექტრონულ-საკომუნიკაციო თაღლითობისთვის — 3-დან 8 წლამდე პატიმრობა, განმეორებით — 5-დან 10 წლამდე, საომარი მდგომარეობის დროს — 7-დან 12 წლამდე; თაღლითური ორგანიზაციის შექმნისა და ხელმძღვანელობისთვის — 7-დან 12 წლამდე ქონების კონფისკაციით, ხოლო მონაწილეობისთვის — 5-დან 10 წლამდე. ამავე დროს, მონაწილეს, რომელიც ბრალდების გამოცხადებამდე თვითმხილებით მიმართავს და გამოძიებას დაეხმარება, შესაძლოა პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლება შეეხოს — ეს ნორმა ორგანიზატორებსა და ხელმძღვანელებზე არ ვრცელდება.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
ყველა წყარო, რომელიც სინთეზშია წარმოდგენილი, უკრაინულია და პაკეტს შიდა ანტიკორუფციულ და ბიუჯეტის სტაბილიზაციის ინიციატივად ასახელებს. ცენტრალური ფიგურა ზელენსკია, ხოლო გამოცხადების ფორმატი — 16 სექტემბრის საღამოს მიმართვა და ამავე დღეს გამართული შეხვედრა. მედია თაღლითური ქოლ-ცენტრების წინააღმდეგ კანონს აკავშირებს მიმდინარე სამართალდამცავ ოპერაციებთან — 12 აგვისტოს პოლიციის ჩატარებულ 411 ჩხრეკასთან და 94 ქოლ-ცენტრის ლიკვიდაციასთან, სადაც 1794 სრულად აღჭურვილი სამუშაო ადგილი აღმოაჩინეს, ასევე НАБУ-სა და САП-ის სპეცოპერაცია «Карфаген»-თან, რომელიც გენერალური პროკურორის ოფისის ჩინოვნიკის მიერ თაღლითური ქსელის «ქოლშემწეობას» ეხებოდა. წყაროები ხაზს უსვამენ ფისკალურ სასწრაფოობას და ზელენსკის სიტყვებს იმეორებენ, რომ ბიუჯეტის დეფიციტი სერიოზულია და მისი შევსების ყოველი გადაწყვეტილება ეხმარება როგორც მოსახლეობას, ისე თავდაცვას.
როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები
სინთეზი ამ თემაზე საერთაშორისო ჩარჩოს ცალკე არ გამოყოფს. თუმცა, ფაქტებში აღნიშნულია, რომ «Карфаген»-ის საქმის შემდეგ ევროკავშირმა განაცხადა, რომ უკრაინის დამოუკიდებელმა ანტიკორუფციულმა ორგანოებმა უნდა იმუშაონ შეუფერხებლად. ასევე მითითებულია, რომ ანტიკორუფციული დეკლარირების აღდგენა და გაფართოება, მათ შორის ტილოში მყოფი ჩინოვნიკებისთვის კონტროლის თავიდან არიდების შესაძლებლობის დახურვა, წარმოადგენს უკრაინის შეთანხმებების პირობას მთავარ საერთაშორისო პარტნიორებთან ფინანსური პროგრამების ფარგლელებში.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები ზოგიერთ დეტალში განსხვავდებიან. ერთი წყარო აღნიშნავს, რომ მონაწილეობისთვის მაქსიმალური სასჯელი 15 წელია ქონების კონფისკაციით, ხოლო სხვა წყაროები სასჯელებს ცალ-ცალკე ჩამოთვლიან: ელექტრონულ-საკომუნიკაციო თაღლითობისთვის 3-დან 8 წლამდე, განმეორებით — 5-დან 10 წლამდე, საომარი მდგომარეობის დროს — 7-დან 12 წლამდე; თაღლითური ორგანიზაციის შექმნისა და ხელმძღვანელობისთვის — 7-დან 12 წლამდე კონფისკაციით, ხოლო მონაწილეობისთვის — 5-დან 10 წლამდე. ასევე, ზოგიერთი ფაქტი ზელენსკის მიერ დასახელებულ სახელმწიფო კომპანიებს სხვადასხვა სახით წერს: «Lesy Ukrainy»/«Lisiv Ukrainy»/«Lisy Ukrainy»/«Forests of Ukraine» («Лісів України»), «Ukrnafta»/«Uknafta» («Укрнафта»), «Naftogaz» («Нафтогаз»), ზოგჯერ განსაზღვრული არტიკლის გარეშე.
კონტექსტი
სავალდებულო ქონებრივი დეკლარაციები და სრული დეკლარაციების შემოწმება უკრაინაში შეჩერდა რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრის დაწყებისთანავე. 2023 წლის 12 ოქტომბერს კანონმა ელექტრონული დეკლარირება ოფიციალურად აღადგინა, მაგრამ ცალკეული კატეგორიის სამხედროებისა და სამართალდამცავებისთვის დეკლარაციების ჩაბარება საომარი მდგომარეობის დასრულებამდე გადავადდა. 2026 წლის აგვისტოში მინისტრთა კაბინეტმა დაამტკიცა კანონპროექტი, რომელიც სთავაზობს უკრაინის ეროვნული უსაფრთხოებისა და თავდაცვის ინტერესების სასარგებლოდ მოქმედი პირების დეკლარაციების გახსნას საომარი მდგომარეობის გაუქმებიდან ერთი წლის შემდეგ. 12 აგვისტოს პოლიციამ განაცხადა 411 ჩხრეკის ჩატარებისა და 94 თაღლითური ქოლ-ცენტრის ლიკვიდაციის შესახებ, სადაც 1794 სრულად აღჭურვილი სამუშაო ადგილი აღმოაჩინეს. НАБУ-მ და САП-მა ჩაატარეს სპეცოპერაცია «Карфаген», რომელიც ეხებოდა გენერალური პროკურორის ოფისის ჩინოვნიკის მიერ თაღლითური ქოლ-ცენტრების ქსელის «ქოლშემწეობას».