უკრაინაში ნებაყოფლობითი დაბრუნების გამარტივებული პროგრამა დასრულდა — ძალაში ზოგადი პროცედურა შედის

რატომ არის მნიშვნელოვანი

გამარტივებული პროგრამის დასრულებამ რამდენიმე თვის განმავლობაში მოქმედი უფრო მოკლე და ლმლი პროცედურა დახურა. ახალი, ზოგადი პროცედურით დაბრუნების ვადა გრძელდება, ხელფასის აღდგენას მეტი დრო სჭირდება და სამხედრო ვეღარ თავად ირჩევს ნაწილს. სამხედროები ახლა ВСП-სა და რეზერვის ბატალიონების მეშვეობით გადამისამართება, რაც პრიორიტეტული შევსების საბრძოლო ნაწილებში გადანაწილებას გულისხმობს და არა კონკრეტული ბრიგადების რეკომენდაციების გათვალისწინებას.

რა მოხდა

უკრაინის თავდაცვის სამინისტრომ განაცხადა, რომ 20 სექტემბერს დასრულდა ნებაყოფლობითი დაბრუნების გამარტივებული პროგრამა, რომელიც ვრცელდებოდა იმ სამხედროებზე, რომელთა СЗЧ 2026 წლის 12 ივნისამდე იყო დაფიქსირებული. ამის შემდეგ დაბრუნება ხორციელდება ზოგადი პროცედურით, რომელიც ВСП-სა და რეზერვის ბატალიონებს მოიცავს და რომელშიც განაცხადის შეტანიდან ნაწილში დაბრუნებამდე უფრო მეტი დრო გადის, ხელფასი გვიან აღდგება და სამხედრო ვერ თავად ირჩევს ნაწილს.

დაბრუნების მსურველს შეუძლია მიმართოს ВСП-ს ცენტრალურ სამმართველობას კიევსა და კიევის ოლქში, ტერიტორიულ სამმართველობებს ან ზონალურ განყოფილებებს, ან პირდაპირ მივიდეს რეზერვის ბატალიონში, რომელთა ჩამონათვალიც ВСП-ს განყოფილებებში მიიღება. რეზერვის ბატალიონის მეთაური 3 დღის ვადაში გამოსცემს ბრძანებას სამხედროს დროებით ჩამოსულთა სიაში შესატანად, ხოლო სამართალდამცავი ორგანოების მეშვეობით ამოწმებს, ხომ აქვს თუ არა სამხედროს СЗЧ შეტანილი ერთიან წინასწარი გამოძიების რეესტრში (ЄРДР), და ამზადებს შეტყობინებას იმ ნაწილის მეთაურისთვის, საიდანაც სამხედრო СЗЧ-ს განახორციელებდა. თუ სამხედროს აქვს პრიორიტეტული შევსების საბრძოლო ნაწილის მეთაურის წერილობითი თანხმობა, შეტყობინებაში მითითებული იქნება შესაბამისი ნაწილი. რეზერვის ბატალიონის მეთაურები ითვალისწინებენ მხოლოდ საბრძოლო ბრიგადების რეკომენდაციებს; უზრუნველყოფის ნაწილებიდან მიღებულ რეკომენდაციებს ყურადღებას არ აქცევენ და სამხედროებს პრიორიტეტული შევსების ნაწილებისკენ მიმართავენ.

სამხედრო ასევე შეუძლია რაპორტი Армія+ აპლიკაციის მეშვეობით შეიტანოს — მას ВСП-ს განყოფილებები ამუშავებენ და შემდეგ რეზერვის ბატალიონში გზავნიან; დადასტურებიდან 24 საათში სამხედრო ვალდებულია შესაბამის ВСП-ს განყოფილებაში მივიდეს ბრძანების მისაღებად და რეზერვის ნაწილში გაემგზავროს. სისხლის სამართლის პასუხისგან გათავისუფლება შესაძლებელია უკრაინის სსკ-ის 401-ე მუხლის მე-5 ნაწილის საფუძველზე, თუ სამხედრო ომის მდგომარეობის პირობებში პირველად განახორციელა СЗЧ — ამისთვის საჭიროა რაპორტი, ნაწილის (ან რეზერვის ბატალიონის) მეთაურის წერილობითი თანხმობა და განცხადობა გამომძიებლისთვის, პროკურორისთვის ან სასამართლოსთვის სამხედრო სამსახურში დაბრუნების შესახებ; მასალებს სასამართლო განხილვას უგზავნიან, რომელიც შესაბამის გადაწყვეტილებას იღებს. თავდაცვის სამინისტროს ცხელი ხაზი 1519-ზე მუშაობს დაბრუნებასთან დაკავშირებული შეკითხვებისთვის.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

ყველა წყარო უკრაინულია და ცვლილებას თავდაცვის სამინისტროს ოფიციალური განცხადების ფორმატში აშუქებს, რომელშიც სამხედროებს ახალი პროცედურის ნაბიჯები ახსნილი აქვთ. გაშუქება ფოკუსირებულია პრაქტიკულ ადმინისტრაციულ საკითხებზე — ВСП-სთან კონტაქტი, Армія+-ით რაპორტის შეტანა, რეზერვის ბატალიონში პროცედურები — და სისხლის სამართლის პასუხისგან გათავისუფლების გზის შენარჩუნებაზე 401-ე მუხლის მე-5 ნაწილის საფუძველზე. ფონად გენშტაბის მონაცემები მოჰყავთ — აგვისტოში СЗЧ-დან დაბრუნებულთა რაოდენობამ ახალი თვითნებური დატოვების რაოდენობას გადააჭარბა — რაც გამარტივებული პროგრამის შედეგიანობის მტკიცებულებად მიიჩნევა მისი დახურვის წინ.

სად განსხვავდება გაშუქება

წყაროები ერთმანეთს ერთ დეტალში ეთითებიან. ZN.UA-ს სტატია მიუთითებს, რომ გამარტივებული პროგრამა 21 სექტემბრიდან შეწყდა, ხოლო სხვა უკრაინული მედია (განსაკუთრებით „Громадське радіо“ და „Українська правда“) ამბობს, რომ პროგრამა 20 სექტემბრის ჩათვლით მოქმედებდა, ანუ იმ დღით დასრულდა. ასევე, СЗЧ-სთვის შეღავათიანი ვადის ზღვარი ერთ შემთხვევაში 11 ივნისად, ხოლო უმეტეს წყაროებში — 12 ივნისად არის მოცემული.

კონტექსტი

გამარტივებული პროგრამა გამოცხადდა თავდაცვის ძალების ტრანსფორმაციის პირველი ეტაპის ფარგლებში, რომელიც 2026 წლის 12 ივნისს გახდა ცნობილი — მასთან ერთად ახალი კონტრაქტის პირობები და СЗЧ-დან დაბრუნების მექანიზმი წარმოადგინეს. 2026 წლის დასაწყისისთვის СЗЧ-ში 200 000-ზე მეტი უკრაინელი სამხედრო იმყოფებოდა. 18 ივნისისთვის გამარტივებული პროცედურით დაბრუნების 500 რაპორტი იყო შეტანილი; 1 ივლისს თავდაცვის მაშინდერმა მინისტრმა „ათასობით განაცხადზე“ ისაუბრა; გენშტაბის მონაცემებით, აგვისტოში СЗЧ-დან მეტი სამხედრო დაბრუნდა, ვიდრე ახალი თვითნებური დატოვება დაფიქსირდა.