უკრაინა შეიძლება ვერ დააბრუნოს ასობით მილიონი დოლარი იურიდიული სამსახურების დაფინანსების ნაკლებობის გამო
უკრაინის საფინანსო სამინისტრო აფრთხილებს, რომ იურიდიული სამსახურების დაფინანსების ნაკლებობამ შეიძლება სახელმწიფოს ართმევინოს უცხოურ კომპანიებთან დავებში ხანდაზმულობის ვადები და მისცეს საშუალება, დაკარგოს 232 მილიონზე მეტი დოლარისა და 155 მილიონზე მეტი ევროს ამოღების შესაძლებლობა. ეს ფონი ემთხვევა თავდაცვის სამინისტროს მიმართ უცხოური სუბიექტების 472,6 მილიარდ გრივნიან ვალდებულებას, რომელთაგან 75,7 მილიარდი გრივნა ვადაგადაცილებულია. პარალელურად, გაეროს სადამკვირვებლო კომისიამ 21 სექტემბერს განაცხადა, რომ რუსეთის თავდასხმები ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე მომავალ ზამთარს კიდევ უფრო მძიმეს გახდის სამოქალაქო პირებისთვის.
მთავარი მომენტები
- უცხოური სუბიექტების ვალი უკრაინის თავდაცვის სამინისტროს წინაშე მიწოდებული პროდუქციისთვის 472,6 მილიარდ გრივნამდე გაიზარდა, საიდანაც 75,7 მილიარდი ვადაგადაცილებულია.
- 472,6 მილიარდი გრივნის მაჩვენებელი სახაზინო პალატის (Рахункова палата) დასკვნაზეა დაფუძნებული, ხოლო 75,7 მილიარდის ვადაგადაცილებული ნაწილი — საფინანსო სამინისტროს 2027 წლის ბიუჯეტის ფისკალური რისკების ანალიზზე.
- თავდაცვის სამინისტროს ვადაგადაცილებული მოთხოვნები 39,6 მილიარდი გრივნიდან (2024 წლის 1 იანვარი) 45 მილიარდ გრივნამდე (2025 წლის 1 იანვარი) გაიზარდა.
- იურიდიული სამსახურების დროულად შეუსყიდველობის შემთხვევაში, სახელმწიფოს შეიძლება გამორჩეს ხანდაზმულობის ვადები, მათ შორის შვეიცარიის საარბიტრაჟო ცენტრში საქმეებზე.
- რისკის ქვეშაა 232,1 მილიონზე მეტი დოლარის (დამატებული მოთხოვნებითა და 5%-იანი წლიური პროცენტით, რომელიც 2022 წლის მარტიდან დაგროვდა), 155,7 მილიონი ევროს, 51 647 შვეიცარიული ფრანკისა და 535 189 გრივნის ამოღების შესაძლებლობა.
- 62 საქმეზე 2026 წელს იურიდიული წარმომადგენლობის შესყიდვებისთვის დეფიციტი დაახლოებით 1 მილიონი გრივნაა.
- გაეროს დამოუკიდებელმა საერთაშორისო გამოძიების კომისიამ 21 სექტემბერს განაცხადა, რომ რუსეთის თავდასხმები ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე მომავალ ზამთარს კიდევ უფრო მძიმეს გახდის უკრაინელი სამოქალაქო პირებისთვის.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
შედარებით მცირე დეფიციტმა — დაახლოებით 1 მილიონი გრივნა 62 საქმეზე — შეიძლება სახელმწიფოს ართმევინოს ასობით მილიონი დოლარისა და ევროს ამოღების შესაძლებლობა, რაც დააზარალებს ბიუჯეტს, შეაფერხებს უცხოურ იურიდიულ მრჩევლებთან თანამშრომლობას და უარყოფითად იმოქმედებს უკრაინის რეპუტაციასა და მომავალ ფინანსურ მობილიზაციაზე. პარალელურად, გაერო აფრთხილებს, რომ რუსეთის ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე თავდასხმები მომავალ ზამთარს უკრაინელი სამოქალაქო პირებისთვის 2025-2026 წლების ზამთარზე უფრო მძიმეს გახდის.
რა მოხდა
უკრაინის საფინანსო სამინისტრომ 2027 წლის ბიუჯეტის ფისკალური რისკების ანალიზში განაცხადა, რომ იურიდიული სამსახურების დაფინანსების ნაკლებობამ შეიძლება სახელმწიფოს ართმევინოს უცხოურ სუბიექტებთან დავებში, მათ შორის შვეიცარიის საარბიტრაჟო ცენტრში, ხანდაზმულობის ვადები. ეს საფრთხე წარმოიშვა იმ ფონზე, როცა სახაზინო პალატის დასკვნით, უცხოური სუბიექტების ვალი თავდაცვის სამინისტროს წინაშე მიწოდებული პროდუქციისთვის 472,6 მილიარდ გრივნამდეა, საიდანაც 75,7 მილიარდი ვადაგადაცილებულია. ვადაგადაცილებული მოთხოვნები 2024 წლის დასაწყისის 39,6 მილიარდიდან 2025 წლის დასაწყისისთვის 45 მილიარდ გრივნამდე გაიზარდა. საფინანსო სამინისტროს შეფასებით, 2026 წელს 62 საქმეზე იურიდიული წარმომადგენლობის შესყიდვების დეფიციტი დაახლოებით 1 მილიონი გრივნაა, ხოლო თანხები, რომელთა ამოღებაც შეიძლება ვერ მოხერხდეს, 232,1 მილიონ დოლარს (დამატებული მოთხოვნებით და 2022 წლის მარტიდან დაგროვილი 5%-იანი წლიური პროცენტით), 155,7 მილიონ ევროს, 51 647 შვეიცარიულ ფრანკს და 535 189 გრივნას მოიცავს. იმავე დღეს, 21 სექტემბერს, გაეროს დამოუკიდებელმა საერთაშორისო გამოძიების კომისიამ უკრაინის შესახებ წარადგინა ანგარიში, რომელშიც ნათქვამია, რომ 2025-2026 წლების ზამთარში ტემპერატურის -20 გრადუსამდე დაცემის პირობებში რუსულმა დარტყმებმა დააზარალა ენერგეტიკული ობიექტები, ელექტროგადამცემი ხაზები, გათბობის სისტემები და გაზის ინფრასტრუქტურა, რამაც მილიონობით უკრაინელს ხანგრძლივი ელექტროენერგიის გათიშვები და გათბობის არარსებობა შეუქმნა, და უკრაინულმა ხელისუფლებამ გაყინვასთან დაკავშირებული გარდაცვალებისა და დაშავების შემთხვევები დოკუმენტირებულად დააფიქსირა.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
ორივე უკრაინულენოვანი წყარო უკრაინული მედიაა. ისინი საკითხს ორ ჭრილობაში აშუქებენ: შიდა ფისკალური ზეწოლის — უცხოური დავალიანების ამოღების შესაძლებლობის დაკარგვის რისკის — და საერთაშორისო კონტექსტის ჭრილობაში, სადაც გაეროს გაფრთხილება მომავალი ზამთრის სიმძიმის შესახებ სამოქალაქო ინფრასტრუქტურაზე რუსული თავდასხმების ფონზე მოჰყვება. სურათი ერთიანდება როგორც უკრაინის ფინანსური მდგრადობის, ისე მისი სამოქალაქო ინფრასტრუქტურის მიმართ მზარდი ზეწოლის ჩარჩოში.
სად განსხვავდება გაშუქება
ენერგეტიკულ ცეცხლში შეწყვეტაზე არსებობს პოზიციათა განსხვავება. აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა 14 სექტემბერს განაცხადა, რომ უკრაინამ და რუსეთმა ერთმანეთის ენერგეტიკულ ობიექტებზე დარტყმებზე უარი თქვეს. კრემლის პრეს-მდივანმა დმიტრი პესკოვმა ამის წინ ენერგია უკრაინის „აქილევსის ქუსლად“ მონათლა და ენერგეტიკული ცეცხლის შეწყვეტა ფაქტობრივად გამორიცხა, თუმცა 15 სექტემბერს ის „ძალიან კარგ იდეად“ შეაფასა. უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ კი 14 სექტემბერს განაცხადა, რომ კიევი მზადაა კრიტიკულ ინფრასტრუქტურაზე დარტყმების ურთიერთშეწყვეტისთვის, თუ პარტნიორები რუსეთის მორჩილების გარანტიას მისცემენ.
კონტექსტი
472,6 მილიარდი გრივნის მაჩვენებელი დაფუძნებულია სახაზინო პალატის 2025 წლის ბიუჯეტის შესრულების ანგარიშის ანალიზზე. თავდაცვის სამინისტროს ვადაგადაცილებული მოთხოვნები 2024 წლის დასაწყისის 39,6 მილიარდი გრივნიდან 2025 წლის დასაწყისისთვის 45 მილიარდ გრივნამდე გაიზარდა. ცნობილია, რომ უკრაინის 2027 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტი 2026 წლის დაფინანსებასთან შედარებით მნიშვნელოვნად მეტ თანხას გამოყოფს ეროვნული უსაფრთხობისა და თავდაცვისთვის. გაეროს კომისია გამოძიების შემდგომ შედეგებს 2026 წლის ოქტომბერში, გაეროს გენერალური ასამბლეის 81-ე სესიაზე წარადგენს. 14 სექტემბერს აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ უკრაინამ და რუსეთმა ერთმანეთის ენერგეტიკულ ობიექტებზე დარტყმებზე უარი თქვეს; პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ უპასუხა, რომ კიევი მზადაა კრიტიკულ ინფრასტრუქტურაზე ურთიერთშეტევების შეჩერებისთვის, თუ პარტნიორები რუსეთის მორჩილების გარანტიას მისცემენ. 15 სექტემბერს კრემლის პრეს-მდივანმა დმიტრი პესკოვმა შესაძლო ენერგეტიკული ცეცხლის შეწყვეტა „ძალიან კარგ იდეად“ მონათლა, მიუხედავად იმისა, რომ რამდენიმე დღით ადრე ენერგია უკრაინის „აქილევსის ქუსლად“ ჰქონდა წოდებული და ცეცხლის შეწყვეტას ფაქტობრივად გამორიცხავდა.